مهندسی تبلیغ غدیر (کتاب)
مهندسی تبلیغ غدیر کتابی از محمدرضا شریفی درباره روش‌شناسی، برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی تبلیغ واقعه غدیر است. نویسنده در این اثر، تبلیغ غدیر را مجموعه‌ای منظم از شناخت موضوع، تعیین هدف، انتخاب محتوا، تربیت مبلّغ، شناخت مخاطب، استفاده از ابزارهای ارتباطی و مقابله با موانع و دشمنان غدیر می‌داند.
این کتاب با بررسی تجربه‌های تاریخی تبلیغ غدیر از زمان پیامبر اکرم(ص) تا روزگار معاصر، الگویی برای فعالیت‌های علمی، فرهنگی، رسانه‌ای و اجتماعی در زمینه غدیر ارائه می‌کند. کتاب برای مبلّغان، پژوهشگران، مدیران فرهنگی، برگزارکنندگان برنامه‌های غدیری و علاقه‌مندان به مطالعات امامت و غدیر قابل استفاده است.
نویسنده
محمدرضا شریفی پژوهشگر و نویسنده حوزه غدیر و امامت و از مدیران فرهنگی مؤسسه غدیرستان است. بخش مهمی از فعالیت‌های او به آموزش معارف غدیر، تربیت مبلّغ، تدوین آثار غدیری و توسعه فعالیت‌های فرهنگی اختصاص دارد. از آثار شاخص او می‌توان به مجموعه دانشنامه غدیر و کتاب‌های متعدد درباره خطبه غدیر، فرهنگ غدیر، تبلیغ غدیر و پیوند غدیر با زندگی اجتماعی اشاره کرد.
معرفی کتاب
کتاب «مهندسی تبلیغ غدیر» تبلیغ غدیر را از حالت فعالیت‌های پراکنده و مناسبتی خارج می‌کند و آن را به‌عنوان یک برنامه فرهنگی، اعتقادی و تمدنی بررسی می‌نماید. در نگاه نویسنده، تبلیغ غدیر تنها نقل یک واقعه تاریخی نیست؛ بلکه باید به شناخت جایگاه ولایت، انتقال معارف خطبه غدیر، دفاع علمی از حق امیرالمؤمنین(ع)، اصلاح برداشت‌های نادرست و عملی‌کردن فرهنگ غدیر در زندگی فردی و اجتماعی بینجامد.
ساختار کتاب از تعریف مفاهیم آغاز می‌شود و سپس به انگیزه‌ها و اهداف تبلیغ، سیاست‌های کلی، مهندسی محتوا، مبلّغ و مخاطب، ابزارهای تبلیغ، شیوه برخورد با مخالفان، زمان و مکان تبلیغ و سابقه تاریخی تبلیغ غدیر می‌پردازد.
آثار
برخی از آثار محمدرضا شریفی یا آثاری که با مدیریت و مشارکت علمی او تدوین شده‌اند، عبارت‌اند از:
| عنوان اثر | سال نشر | تعداد جلد یا صفحه | ناشر یا توضیح |
|---|---|---|---|
| دانشنامه غدیر | ۱۳۹۸ش | ۲۶ جلد | دلیل ما |
| دائرةالمعارف موضوعی غدیر | نامشخص | ۱۷ جلد | نامشخص |
| غدیر در یک نگاه | نامشخص | نامشخص | ترجمه انگلیسی: سید محمود واعظ |
| غدیرآموزان | ۱۴۰۴ش | ۹۶ صفحه | نورالحیات |
| خانواده غدیری | ۱۴۰۱ش | ۸۰ صفحه | شراره صبح |
| غدیر تا فاطمیه | ۱۳۹۵ش | ۲۴۰ صفحه | عطر عترت |
| غدیر در خانواده | ۱۴۰۱ش | ۳۸۷ صفحه | شراره صبح |
| پیام آسمانی غدیر | ۱۳۹۹ش | ۱۲۸ صفحه | عطر عترت |
| غدیرستان در تبلیغ غدیر | ۱۳۹۷ش | ۲۰۰ صفحه | عطر عترت |
| مهندسی تبلیغ غدیر | ۱۳۹۷ش | ۶۱۶ صفحه | عطر عترت |
| شرح خطابه غدیر خم | ۱۴۰۴ش | ۵ جلد | نورالحیات |
| چکیده عبقات الانوار | ۱۳۹۶ش | ۷۸۱ صفحه | نامشخص |
نسخه‌های دیجیتال
تعدادی از آثار و درس‌گفتارهای شریفی به‌صورت دیجیتال در وبگاه غدیرستان و کتابخانه دیجیتال قائمیه در دسترس قرار گرفته‌اند.
محتوای کتاب
مفهوم مهندسی تبلیغ غدیر
در فصل نخست، سه واژه «مهندسی»، «تبلیغ» و «غدیر» بررسی می‌شود. نویسنده ابتدا معنای مهندسی، ارتباط آن با تبلیغ و غدیر و نقش تجزیه و ترکیب در طراحی برنامه تبلیغی را توضیح می‌دهد. سپس اصطلاحات قرآنی و دینی مرتبط با تبلیغ، مانند دعوت، دلالت، ارشاد، امر به معروف، نهی از منکر، تبشیر، انذار و صدع بررسی می‌شود.
در ادامه، غدیر از جنبه‌های تاریخی، حدیثی، اعتقادی و فرهنگی تحلیل می‌شود و تقسیم‌بندی آن بر اساس مخاطب، زمان، مکان و توانایی مبلّغ توضیح داده می‌شود. نتیجه این بخش آن است که تبلیغ غدیر باید آگاهانه، هدفمند، متناسب با شرایط و بر پایه شناخت دقیق مخاطب انجام گیرد.
انگیزه‌ها و اهداف مهندسی تبلیغ غدیر
فصل دوم به انگیزه‌های تبلیغ غدیر اختصاص دارد. نویسنده تبلیغ غدیر را وظیفه‌ای دینی و مستقیم می‌داند و برای آن به فرمان ابلاغ، نصب امیرالمؤمنین(ع)، بیعت حاضران و اتمام حجت استناد می‌کند. امر به معروف و نهی از منکر، حاکمیت غدیر بر دیگر مسائل دین، دفاع از حق، مقابله با راه‌های ضدخدا و رساندن معارف غدیر به همه انسان‌ها از دیگر انگیزه‌های مطرح‌شده در این فصل است.
اهداف تبلیغ غدیر نیز در چند سطح بررسی می‌شود: شناخت تجربه‌های گذشته، توجه به شرایط امروز، پیش‌بینی آینده، درجه‌بندی اهداف و شناخت تفاوت مخاطبان. نویسنده دو هدف اصلی تبلیغ غدیر را «ایجاد اعتقاد به غدیر» و «عملی‌کردن راه غدیر» می‌داند.
سیاست‌های کلی در تبلیغ غدیر
فصل سوم سیاست‌های مثبت و منفی تبلیغ غدیر را بررسی می‌کند. ظرافت و دقت، زیبایی، استمرار، استفاده از فرصت‌ها، تکیه بر پشتوانه‌های دینی و قرآنی، عمومی‌سازی فرهنگ غدیر، تنوع در شیوه‌های تبلیغ و رعایت شرایط مختلف از سیاست‌های مثبت هستند.
در بخش سیاست‌های منفی، بر رفع موانع، اصلاح تخریب‌های تاریخی، پرهیز از پرداختن به مطالب غیرمرتبط، خالی‌نکردن صحنه تبلیغ، جلوگیری از تحریف و رعایت خطوط قرمز اعتقادی و دینی تأکید شده است.
مهندسی محتوایی تبلیغ غدیر
در فصل چهارم، چگونگی انتخاب و تنظیم محتوای تبلیغ غدیر بررسی می‌شود. نویسنده میان محتوای فشرده برای مخاطبان عمومی و محتوای گسترده برای پژوهشگران و نسل‌های آینده تفاوت می‌گذارد. هدف محتوا، تقسیم‌بندی موضوعات غدیر، شناسایی منابع، ارتباط مطالب غیرمستقیم با غدیر و استفاده از مناسبت‌های دینی برای انتقال پیام غدیر از مباحث این فصل است.
همچنین فواید غدیری‌بودن، زندگی بر اساس فرهنگ غدیر، تحقیقات ادامه‌دار، حفظ و تولید محتوای غدیری و پرسش‌های معاصر درباره غدیر بررسی می‌شود؛ از جمله جایگاه غدیر در اعتقادات، نسبت غدیر با زندگی، علت فراموشی غدیر، پیامدهای عملی‌شدن غدیر و وظیفه امروز جامعه در برابر این واقعه.
مهندسی مبلّغ و مخاطب
فصل پنجم به ویژگی‌های مبلّغ و مخاطب می‌پردازد. مبلّغ باید با مباحث غدیر آشنا باشد، ضرورت‌ها و امکانات را تشخیص دهد، شرایط مخاطب را بشناسد، روش برخورد مناسب را انتخاب کند و از دانش روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و اخلاق تبلیغ بهره ببرد.
در بخش مخاطب، درجات دریافت پیام غدیر، تفاوت مخاطب فردی و عمومی، گفت‌وگو با گروه‌های سنی مختلف، آموزش گوش‌دادن و فهمیدن، دلسوزی برای ناآگاهان، گفت‌وگوی میان ملت‌ها و استفاده از مسابقات و برنامه‌های آموزشی بررسی می‌شود. عنوان «بیمارستان غدیر» نیز برای توضیح نقش اصلاحی و درمانگر معارف غدیر به کار رفته است.
ابزارهای تبلیغ غدیر
فصل ششم ابزارهای انسانی، اقتصادی و ارتباطی تبلیغ غدیر را بررسی می‌کند. مدیریت نیروها، آموزش فعالان، طراحی حرکت‌های فرهنگی، بسیج نیروها در ایام غدیر، تربیت مبلّغ و تجلیل از خادمان غدیر از مباحث بخش نخست است.
در بخش اقتصادی، تأمین هزینه‌های تبلیغ، شیوه هزینه‌کرد، آموزش مدیریت مالی و نسبت هزینه‌های غدیر با کمک به نیازمندان بررسی می‌شود. نویسنده بر این نکته تأکید دارد که فعالیت‌های غدیری و خدمت به فقرا می‌توانند در کنار یکدیگر انجام شوند.
بخش ارتباطی کتاب ابزارهای گفتاری، نوشتاری، صوتی، تصویری، هنری و عملی را معرفی می‌کند. منبر، سخنرانی، تدریس، تألیف کتاب، مقاله، سند مکتوب، فایل صوتی، فیلم، تبلیغات شهری، آداب عید غدیر، عبادت‌ها، کنفرانس‌ها، نمایشگاه‌ها و اردوهای غدیری از ابزارهای مورد بحث هستند.
مهندسی برخورد با دشمن غدیر
در فصل هفتم، علت دشمنی با غدیر، شیوه شناسایی مخالفان و درجات دشمنی بررسی می‌شود. نویسنده ریشه دشمنی را در گریز از خدا‌محوری، تحریف تاریخ، فراموش‌سازی غدیر، تضعیف اعتقادات و ایجاد بدعت می‌داند.
افشاگری علمی، واکسینه‌کردن جامعه غدیری، تربیت نیرو برای پاسخ‌گویی، بیان حقیقت پیش از طرح شبهه، استفاده از اعترافات مخالفان و پاسخ به شبهات سندی، دلالی و عقلی از راهکارهای پیشنهادی کتاب است. در این بخش بر پاسخ‌گویی مستند و پرهیز از برخوردهای احساسی و غیرعلمی تأکید می‌شود.
مهندسی زمان و مکان در تبلیغ غدیر
فصل هشتم به زمان‌ها و مکان‌های مناسب تبلیغ غدیر اختصاص دارد. ایام غدیر، مناسبت‌های مذهبی، محرم و عاشورا، اربعین، ایام فاطمیه، نیمه شعبان، ماه رمضان، شب‌های قدر، عید فطر و موقعیت‌های شخصی و اجتماعی، فرصت‌هایی برای انتقال پیام غدیر معرفی شده‌اند.
در بحث مکان، مسجد، حرم‌ها، زیارتگاه‌ها، قبور علما و مدافعان غدیر، اماکن مذهبی، نمایشگاه‌ها و مؤسسات فرهنگی بررسی می‌شوند. آماده‌سازی محیط، زیباسازی، فضاسازی محتوایی، تأسیس مؤسسات و نام‌گذاری اماکن به نام غدیر نیز از موضوعات این فصل است.
بخش پایانی فصل به آینده تبلیغ غدیر، حرکت جهانی غدیر، مبلّغ جهانی، تحقیقات علمی، روش‌های نوین تبلیغ، رسانه‌های آینده، مقابله با حملات تبلیغی دشمن و رعایت خطوط قرمز اعتقادی و علمی می‌پردازد.
سابقه مهندسی تبلیغ غدیر
فصل نهم سابقه تاریخی مهندسی تبلیغ غدیر را بررسی می‌کند. نخست، برنامه الهی برای معرفی ولایت و غدیر مطرح می‌شود. سپس نقش پیامبران در معرفی ولایت و محبت اهل‌بیت(ع) بررسی می‌گردد.
بخش مهم این فصل به مهندسی تبلیغ غدیر توسط پیامبر اکرم(ص) اختصاص دارد؛ از جمله آماده‌سازی فکری مردم، گردآوری مخاطبان، انتخاب زمان و مکان، تدابیر امنیتی، تنظیم مجلس، دعوت مردم، فصاحت و بلاغت خطابه، اقدامات پس از خطابه، نشان‌دادن تأیید الهی و انتشار خبر غدیر.
در ادامه، روش‌های تبلیغ غدیر توسط امیرالمؤمنین(ع)، حضرت زهرا(س) و دیگر امامان(ع) بررسی می‌شود. همچنین تجربه هزاروچهارصدساله شیعه، فعالیت اصحاب پیامبر و تلاش مبلّغان غدیر در برابر جریان سقیفه و مخالفان ولایت تحلیل می‌گردد.
فهرست مطالب
- مقدمه
- مهندسی تبلیغ غدیر یعنی چه؟
- مهندسی و تجربه برای تبلیغ غدیر
- ادامه راه مهندسی غدیر
- مبلّغان غدیر، سربازان غدیر
- تبلیغ جهانی غدیر
- فصل اول: مفهوم مهندسی تبلیغ غدیر
- واژه مهندسی
- معنای دقیق مهندس
- ارتباط مهندسی با تبلیغ و غدیر
- رمز اصلی مهندسی
- مهندسی به‌عنوان تجزیه و ترکیب
- واژه تبلیغ
- قرآن، شیوه‌نامه تبلیغ
- دعوت
- دلالت و ارشاد
- امر به معروف و نهی از منکر
- تبشیر، انذار و تخویف
- صدع
- منظور دقیق از تبلیغ
- واژه غدیر
- غدیر چیست؟
- تاریخ غدیر
- حدیث غدیر
- اعتقادات غدیر
- مسائل فرهنگی غدیر
- تقسیم بر اساس مخاطب، زمان، مکان و توانایی مبلّغ
- ترکیب مهندسی، تبلیغ و غدیر
- واژه مهندسی
- فصل دوم: انگیزه‌ها و اهداف مهندسی تبلیغ غدیر
- انگیزه‌های تبلیغ غدیر
- وجوب تبلیغ غدیر
- امر به معروف و نهی از منکر غدیر
- حاکمیت غدیر بر مسائل دین
- غدیر به‌عنوان کلید مصلحت انسان‌ها
- جهانی‌بودن غدیر
- مقابله با دشمنان غدیر
- دفاع از حق و مظلومیت غدیر
- غدیر، معدن علم
- پیشگامی خدا، پیامبر و امامان(ع) در تبلیغ غدیر
- اهداف تبلیغ غدیر
- تجربه گذشته، شرایط امروز و آینده
- تعیین و درجه‌بندی اهداف
- درجه‌بندی مخاطبان
- اعتقاد به غدیر
- عملی‌کردن راه غدیر
- جلوگیری از فراموشی غدیر
- انگیزه‌های تبلیغ غدیر
- فصل سوم: سیاست‌های کلی در مهندسی تبلیغ غدیر
- سیاست‌های مثبت
- ظرافت و دقت
- زیبایی
- استفاده از فرصت‌ها
- تکیه بر پشتوانه‌های دینی و قرآنی
- عمومی‌سازی فرهنگ غدیر
- تنوع در تبلیغ
- رعایت شرایط مختلف
- سیاست‌های منفی
- رفع موانع
- اصلاح تخریب‌های گذشته
- پرهیز از مسائل غیرمستقیم
- خالی‌نکردن صحنه
- جلوگیری از تحریف
- رعایت خطوط قرمز دین
- سیاست‌های مثبت
- فصل چهارم: مهندسی محتوایی در تبلیغ غدیر
- اجمال و تفصیل محتوایی
- اهداف محتوایی
- تقسیمات محتوایی
- محتوای غیرمستقیم
- فواید غدیری‌بودن
- محتواهای تحقیقی
- محتواهای امروز غدیر
- فصل پنجم: مهندسی مبلّغ و مخاطب غدیر
- مبلّغ خاص و عام
- علم و تشخیص
- نگاه مبلّغ
- روان‌شناسی و جامعه‌شناسی مبلّغ
- اخلاق مبلّغ
- خانواده و نزدیکان مبلّغ
- درجات مخاطبان
- مخاطب فردی و عمومی
- مخاطبان در سنین مختلف
- آموزش گوش‌دادن و فهمیدن
- گفت‌وگوی میان ملت‌ها
- مسابقات و برنامه‌های آموزشی
- فصل ششم: مهندسی ابزار تبلیغ غدیر
- نیروی انسانی
- اقتصاد تبلیغ
- اطلاع‌رسانی گفتاری
- اطلاع‌رسانی نوشتاری
- اطلاع‌رسانی صوتی
- اطلاع‌رسانی تصویری
- اطلاع‌رسانی هنری
- اطلاع‌رسانی عملی
- منبر، خطابه و تدریس
- کتاب، مقاله و سند مکتوب
- فیلم و رسانه
- نمایشگاه، کنفرانس و اردو
- فصل هفتم: مهندسی برخورد با دشمن غدیر
- شناسایی دشمنان غدیر
- ریشه‌های دشمنی
- درجات دشمنان
- افشاگری و روشنگری
- فراموشی و تحریف غدیر
- بدعت و تبلیغ ضدغدیر
- تربیت نیرو برای پاسخ‌گویی
- پاسخ به شبهات سندی، دلالی و عقلی
- فصل هشتم: مهندسی زمان و مکان در تبلیغ غدیر
- ایام غدیر
- مناسبت‌های مذهبی
- تبلیغ غدیر در طول سال
- مکان‌های مرتبط با غدیر
- آماده‌سازی مکان تبلیغ
- تأسیس مؤسسات و نام‌گذاری اماکن
- آینده تبلیغ غدیر
- تحقیقات و روش‌های نوین
- رسانه‌های آینده
- خطوط قرمز اعتقادی و علمی
- فصل نهم: سابقه مهندسی تبلیغ غدیر
- مهندسی تبلیغ غدیر از سوی خداوند
- مهندسی تبلیغ غدیر توسط پیامبران
- مهندسی تبلیغ غدیر توسط پیامبر اکرم(ص)
- تدارکات پیش از خطابه
- تنظیم متن خطابه
- اقدامات پس از خطابه
- تحلیل مهندسی خطابه غدیر
- مهندسی تبلیغ غدیر توسط امامان(ع)
- تجربه تاریخی شیعه در تبلیغ غدیر
مخاطبان و کاربرد کتاب
این کتاب برای مبلّغان و سخنرانان غدیر، مدیران فرهنگی، مربیان دینی، نویسندگان و پژوهشگران حوزه امامت، برگزارکنندگان جشن‌ها و برنامه‌های عید غدیر و فعالان رسانه‌ای کاربرد دارد. همچنین می‌توان از آن برای طراحی دوره‌های آموزشی مبلّغان، تولید محتوای غدیری، برنامه‌ریزی فعالیت‌های مؤسسات فرهنگی و تدوین طرح‌های تبلیغی در طول سال استفاده کرد.
جایگاه کتاب
«مهندسی تبلیغ غدیر» از آثار کاربردی در حوزه تبلیغ و فرهنگ‌سازی غدیر است. اهمیت کتاب در آن است که میان پژوهش تاریخی، معارف اعتقادی، مدیریت فرهنگی، ارتباطات، تربیت مبلّغ و فعالیت رسانه‌ای پیوند برقرار می‌کند و برای انتقال پیام غدیر در شرایط گوناگون، چارچوبی نظام‌مند ارائه می‌دهد.
کتاب‌های مرتبط
پانویس
منابع
- مهندسی تبلیغ غدیر، محمدرضا شریفی، قم: انتشارات عطر عترت، ۱۳۹۷ش، ۶۱۶ صفحه.
- دانشنامه غدیر، مجموعه ۲۶ جلدی، تدوین محمدرضا شریفی و همکاران، قم: دلیل ما.
- خطبه غدیر، متن و شرح خطابه پیامبر اکرم(ص) در غدیر.
- گزارش‌ها و دوره‌های آموزشی مؤسسه غدیرستان درباره مهندسی تبلیغ غدیر.
- گزارش فعالیت‌های پژوهشی محمدرضا شریفی و دانشنامه غدیر.