زر بن حبیش اسدی کوفی
زر بن حُبیش اسدی کوفی (درگذشت: ۸۳ هجری) از جمله تابعینی برشمرده شده که حدیث غدیر را ضمن ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه و ماجرای رکبان نقل کرده است. او از شخصیت‌های برجسته تابعین، قاریان و عالمان بزرگ کوفه دانسته شده و از اصحاب مورد اعتماد امیرالمؤمنین علیه السلام و عبدالله بن مسعود بوده است. او از کسانی برشمرده شده که دوران جاهلیت را درک کرده‌اند. زرّ بن حبیش در علم قرائت قرآن، فصاحت و ادب عربی جایگاه والایی داشت و به‌عنوان فردی ثقه و کثیرالحدیث در منابع اهل سنت و شیعه شناخته می‌شود.
وثاقت زرّ بن حبیش نزد علمای اهل سنت مسلم دانسته شده است: ابن‌حجر عسقلانی او را از راویان صحاح سته معرفی کرده و ثقه‌بودن او را از ابن معین و عجلی نقل کرده است. ابن‌سعد کاتب واقدی درباره او می‌گوید: «او ثقه و کثیرالحدیث است». در منابع رجالی شیعه، فقط شیخ طوسی به فاضل‌بودن او اشاره کرده و درباره وثاقت او تصریحی نشده است. در روایتی نیز از افراد مورد اعتماد امیرالمؤمنین علیه السلام به‌شمار آمده، اما سند آن روایت ضعیف دانسته شده است.
جایگاه: روای حدیث غدیر
زر بن حُبیش (متوفای ۸۳ هجری) از جمله تابعینی برشمرده شده که حدیث غدیر را ضمن ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه و ماجرای رکبان نقل کرده است.[۱] این روایت به نقل از ابن‌اثیر در کتاب اسد الغابه چنین گزارش شده است:
«قال زر بن حبیش: خرج عليُّ بن أبي طالب عليه السلام من القصر، فاستقبله ركبان متقلّدون بالسيوف عليهم العمائم، فقالوا: السلام عليكَ يا أميرَ المؤمنين و رحمة اللَّه و بركاته، السلام عليك يا مولانا. فقال عليٌّ: من هاهنا من أصحاب رسول اللَّه صلى الله عليه و آله؟ فقام خالد بن زيد أبو أيّوب و خزيمة بن ثابت ذو الشهادتين و قيس بن سعد ابن عبادة و عبداللَّه بن بديل بن ورقاء، فشهدوا جميعاً: أنَّهم سَمِعوا رسول اللَّه صلى الله عليه و آله يقول يوم غدير خُمّ: من كنتُ مولاه فعليّ مولاه. فقال عليّ عليه السلام لأنس بن مالك و البراء بن عازب: ما منعكما أن تقوما فتشهدا، فقد سمعتُما كما سمِع القوم؟ ثمّ قال: اللّهمّ إن كانا كَتَماها معاندةً فابْتَلِهِما. فعمی البراء بن عازب و بَرِص قَدَما أنس بن مالك. فحلف أنس بن مالك أن لا يكتم منقبةً لعليّ بن أبي طالب و لا فضلًا أبداً. أمّا البراء بن عازب فكان يسأل عن منزله فيقال: هو في موضع كذا و كذا. فيقول: كيف يرشُد من أصابته الدعوة؟؛ زر بن حُبَیش روایت می‌کند: روزی علی بن ابی‌طالب علیه السلام از قصر بیرون آمد. در همین هنگام گروهی از سواره‌نظام را دید که شمشیر بر کمر بسته و عمامه بر سر داشتند. آنان سلام کردند و گفتند: سلام بر تو ای امیرالمؤمنین و رحمت خدا و برکات او، سلام بر تو ای مولای ما. حضرت علیه السلام فرمود: از میان شما چه کسانی از اصحاب پیامبر خدا صلی الله علیه وآله هستند؟ خالد بن زید (ابوایوب انصاری)، خزیمة بن ثابت (ذوالشهادتین)، قیس بن سعد بن عباده و عبدالله بن بدیل بن ورقاء برخاستند و همگی گواهی دادند که از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در روز غدیر خم شنیدند که فرمود: هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست. سپس حضرت به انس بن مالک و براء بن عازب فرمود: شما را چه بازداشت از اینکه برخیزید و شهادت دهید؟ مگر شما همان سخن را نشنیدید که دیگران شنیدند؟ اگر از روی عناد آن را پنهان کردید، خدایا، به کیفر رسانشان! در نتیجه، براء بن عازب نابینا شد و انس بن مالک به بیماری برص در پاهایش گرفتار گشت. پس از آن انس سوگند خورد که هرگز فضیلت و منقبتی از علی بن ابی‌طالب را پنهان نسازد. اما براء بن عازب هرگاه از محل خانه‌اش پرسش می‌کردند، می‌گفت: کسی که گرفتار دعای علی شده است، چگونه راه یابد».[۲]
شخصیت و وثاقت
ابومریم زرّ بن حُبیش اسدی کوفی (درگذشت: ۸۳ق) از شخصیت‌های برجسته تابعین، قاریان و عالمان بزرگ کوفه دانسته شده و از اصحاب مورد اعتماد امیرالمؤمنین علیه السلام و عبدالله بن مسعود بوده است. او از کسانی برشمرده شده که دوران جاهلیت را درک کرده‌اند. زرّ بن حبیش در علم قرائت قرآن، فصاحت و ادب عربی جایگاه والایی داشت و به‌عنوان فردی ثقه و کثیرالحدیث در منابع اهل سنت و شیعه شناخته می‌شود.[۳]
زرّ بن حبیش از یاران نزدیک امیرالمؤمنین علیه السلام بود و برخی منابع او را با عنوان «علوی» یاد کرده‌اند.[۴] شیخ طوسی نیز او را از اصحاب امیرالمؤمنین علیه السلام دانسته است.[۵] عاصم نقل می‌کند که زرّ امیرالمؤمنین علیه السلام را دوست می‌داشت و ابو وائل عثمان را که این سخن نشان‌دهنده محبت او به امام علیه السلام و عدم علاقه‌اش به عثمان دانسته شده است.[۶]
وثاقت زرّ بن حبیش نزد علمای اهل سنت مسلم دانسته شده است: ابن‌حجر عسقلانی او را از راویان صحاح سته معرفی کرده و ثقه‌بودن او را از ابن معین و عجلی نقل کرده است.[۷] ابن‌سعد کاتب واقدی درباره او می‌گوید: «او ثقه و کثیرالحدیث است».[۸] در منابع رجالی شیعه، فقط شیخ طوسی به فاضل‌بودن او اشاره کرده و درباره وثاقت او تصریحی نشده است.[۹]در روایتی نیز از افراد مورد اعتماد امیرالمؤمنین علیه السلام به‌شمار آمده، اما سند آن روایت ضعیف دانسته شده است.[۱۰]
زرّ بن حبیش تمامی قرآن را در محضر امیرالمؤمنین علیه السلام خوانده و از قاریان بزرگ کوفه به‌شمار می‌رفت. ابن عبدالبرّ اندلسی در کتاب استیعاب، زرّ را قاری و صاحب فضل معرفی کرده است.[۱۱] عاصم، از قراء سبعه، او را یکی از فصیح‌ترین مردم دانسته و نقل می‌کند که ابن‌مسعود درباره لغت و قواعد ادبی از او سؤال می‌کرد.[۱۲] عاصم قرآن را نزد او تلاوت کرده است.[۱۳] او در سال ۸۳ هجری و به روایتی در سن ۱۲۷ سالگی درگذشت.[۱۴]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۱۴۹–۱۵۰؛ چکیده عبقات الانوار، ص۱۶۷.
- ↑ اسد الغابة، ج۱، ص۴۴۱.
- ↑ الرواة المشترکون، ج۱، ص۳۳۰–۳۳۲.
- ↑ التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۴۰۹.
- ↑ رجال الطوسی، ص۶۵.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۳۲۲.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۳۲۱.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۱۶۲.
- ↑ رجال الطوسی، ص۶۵.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۲۵.
- ↑ الاستیعاب، ج۲، ص۱۳۱.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۳۲۱؛ تاریخ تفسیر قرآن، ص۱۵۹.
- ↑ تاریخ تفسیر قرآن، ص۱۵۹.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۳۲۲.
منابع
- الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابن‌اثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- تاریخ تفسیر قرآن؛ علی‌اکبر بابایی، قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۰ش.
- التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب؛ محمدهادی معرفت، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱۴۱۸ق.
- تهذیب التهذیب؛ ابن‌حجر احمد بن علی عسقلانی، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، به‌کوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- رجال الطوسی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
- الرواة المشترکون بین الشیعة و السنة: دراسه تسلط الضوء علی جانب من احوالهم و آرائهم و النقاط المضیئه فی حیاتهم؛ حسین عزیزی و همکاران، تهران: مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة، ۱۴۳۰ق.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة؛ سید ابوالقاسم خویی، ایران: بی‌نا، ۱۴۱۳ق.