وظیفه پیامبران
ابلاغ آشکار؛ وظیفه پیامبر در خطبه غدیر به فرازی از خطبه غدیر اشاره دارد که در آن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله، پس از معرفی جایگاه امیرالمؤمنین علیه‌السلام و بیان بخشی از فضائل آن حضرت، خداوند را بر ابلاغ پیام خود گواه می‌گیرد و می‌فرماید:
مَعَاشِرَ النَّاسِ، قَدْ أَشْهَدْتُ اللَّهَ وَبَلَّغْتُكُمْ رِسَالَتِي، وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ؛ ای مردم! خداوند را گواه گرفتم و پیام خود را به شما رساندم؛ و بر عهده پیامبر جز ابلاغ آشکار نیست.[۱]
عبارت «وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ» در دو آیه قرآن، یعنی آیه ۵۴ سوره نور و آیه ۱۸ سوره عنکبوت، آمده است. مضمون این آیات بر وظیفه پیامبران در رساندن روشن و آشکار پیام الهی تأکید دارد.
در تفسیر امامیه از واقعه غدیر، این فراز با اعلام انجام مأموریت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در ابلاغ ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام مرتبط دانسته شده است.[۲]
در این تفسیر، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله با بیان آشکار فرمان الهی، مسئولیت تبلیغ آن را انجام داده و مخاطبان را در برابر پذیرش و عمل به پیام مسئول ساخته است.
متن فراز خطبه غدیر
در نقل خطبه مفصل غدیر آمده است:
مَعَاشِرَ النَّاسِ، قَدْ أَشْهَدْتُ اللَّهَ وَبَلَّغْتُكُمْ رِسَالَتِي، وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ؛ ای مردم! خداوند را گواه گرفتم و پیام خود را به شما ابلاغ کردم؛ و وظیفه پیامبر جز ابلاغ آشکار نیست.[۳]
این عبارت پس از مجموعه‌ای از فرازهای خطبه آمده است که در آنها پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله درباره جایگاه امیرالمؤمنین علیه‌السلام، فضائل قرآنی آن حضرت و مسئولیت مخاطبان سخن گفته است.
از نظر ساختار خطبه، این جمله دارای دو بخش اصلی است:
- اعلام انجام ابلاغ و گواه‌گرفتن خداوند؛
- یادآوری اصل قرآنی ابلاغ آشکار پیام الهی.
در تفسیر غدیری، این دو بخش با یکدیگر ارتباط دارند؛ زیرا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله پس از بیان پیام ولایت، از انجام وظیفه ابلاغ سخن می‌گوید.
معنای ابلاغ آشکار
«ابلاغ» از ماده «بلغ» و در معنای رساندن پیام به مخاطب به‌کار می‌رود.
«بلاغ» نیز به رساندن پیام یا خود پیام رسانده‌شده اشاره دارد.
«مبین» از ماده «بین» و به معنای روشن و آشکار است.
بنابراین، «البلاغ المبین» را می‌توان به «ابلاغ روشن و آشکار» ترجمه کرد.
این تعبیر بر آن است که پیام الهی به‌گونه‌ای بیان شود که اصل مقصود برای مخاطبان قابل فهم باشد.
در کاربرد قرآنی، بلاغ مبین یکی از وظایف اصلی پیامبران است.
تفاوت بلاغ و بلاغ مبین
در تعبیر «بلاغ مبین»، افزون بر اصل رساندن پیام، بر آشکاربودن و روشنی آن نیز تأکید شده است.
بنابراین، این اصطلاح دو جنبه دارد:
نخست: رساندن پیام الهی.
دوم: بیان روشن آن برای مخاطبان.
از این جهت، بلاغ مبین را نباید صرفاً به تلفظ چند جمله یا انتقال ظاهری پیام محدود کرد.
هدف ابلاغ آشکار آن است که پیام به‌صورت قابل فهم بیان شود و مخاطب بتواند درباره آن آگاهی پیدا کند.
آیه ۵۴ سوره نور و وظیفه پیامبر
یکی از دو آیه‌ای که عبارت «وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ» در آن آمده، آیه ۵۴ سوره نور است:
قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ وَإِنْ تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ؛ بگو از خدا اطاعت کنید و از پیامبر فرمان برید؛ پس اگر روی گردانید، بر عهده اوست آنچه بر او نهاده شده و بر عهده شماست آنچه بر شما نهاده شده است؛ و اگر از او اطاعت کنید هدایت می‌شوید؛ و بر عهده پیامبر جز ابلاغ آشکار نیست.
(نور:۵۴)
این آیه میان مسئولیت پیامبر و مسئولیت مخاطبان تفاوت می‌گذارد.
در آیه، وظیفه پیامبر با عبارت «عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ» و وظیفه مخاطبان با عبارت «عَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ» بیان شده است.
سپس اطاعت از پیامبر با هدایت ارتباط پیدا می‌کند.
در پایان نیز اصل «بلاغ مبین» یادآوری می‌شود.
مسئولیت پیامبر و مخاطبان در سوره نور
آیه ۵۴ نور نشان می‌دهد که در فرایند هدایت دینی، وظیفه پیامبر و مخاطبان یکسان نیست.
پیامبر مأمور به ابلاغ فرمان الهی است و مخاطبان نیز در برابر فرمانی که به آنان رسیده مسئولیت دارند.
این تفکیک در تفسیر فراز خطبه غدیر اهمیت دارد.
در برداشت امامیه، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله با اعلام ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام وظیفه ابلاغ را انجام داده و از آن پس، مخاطبان در برابر پذیرش و عمل به پیام مسئول هستند.
این نتیجه، تفسیری مبتنی بر ارتباط عبارت خطبه با مضمون آیه نور است.
آیه ۱۸ سوره عنکبوت و بلاغ مبین
دومین آیه‌ای که همین عبارت در آن آمده، آیه ۱۸ سوره عنکبوت است:
وَإِنْ تُكَذِّبُوا فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ؛ و اگر تکذیب کنید، امت‌هایی پیش از شما نیز تکذیب کردند؛ و بر عهده پیامبر جز ابلاغ آشکار نیست.(عنکبوت:۱۸)
این آیه در زمینه یادآوری سرگذشت امت‌های پیشین و تکذیب پیامبران قرار دارد.
مضمون آن نشان می‌دهد که پذیرش یا رد پیام از سوی مخاطبان، اصل مسئولیت پیامبر در رساندن روشن پیام الهی را تغییر نمی‌دهد.
ازاین‌رو، در تفسیر غدیری نیز بر این نکته تأکید شده است که وظیفه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله، ابلاغ پیام الهی بوده است؛ خواه همه مخاطبان آن را بپذیرند یا برخی با آن مخالفت کنند.[۴]
مقایسه دو آیه قرآن
عبارت «وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ» در هر دو آیه یکسان است، اما بافت آنها تفاوت دارد.
| موضوع | آیه ۵۴ نور | آیه ۱۸ عنکبوت |
|---|---|---|
| محور اصلی | اطاعت از خدا و پیامبر | تکذیب پیامبران |
| مسئولیت مخاطب | اطاعت از فرمان و مسئولیت‌پذیری | پرهیز از تکذیب پیام الهی |
| مسئولیت پیامبر | انجام تکلیف ابلاغ | رساندن روشن پیام، حتی در برابر تکذیب |
| عبارت مشترک | «وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ» | «وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ» |
از نظر لفظی، هر دو آیه می‌توانند با عبارت خطبه غدیر ارتباط داشته باشند.
با توجه به اینکه در خود فراز نام سوره یا شماره آیه مشخص نشده است، نمی‌توان تنها بر اساس اشتراک لفظی، یکی از دو آیه را منبع قطعی اقتباس معرفی کرد.
بلاغ مبین در آیات دیگر قرآن
مفهوم ابلاغ آشکار در آیات دیگری از قرآن نیز آمده است.
خداوند می‌فرماید:
فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ؛ پس آیا بر عهده پیامبران چیزی جز ابلاغ آشکار است؟(نحل:۳۵)
در این آیه، واژه «رُسُل» به‌صورت جمع به‌کار رفته و اصل ابلاغ آشکار به پیامبران نسبت داده شده است.
در آیه دیگری آمده است:
فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ الْمُبِينُ؛ پس اگر روی گردانیدند، تنها ابلاغ آشکار بر عهده توست.(نحل:۸۲)
این آیات نشان می‌دهند که ابلاغ روشن پیام الهی، یکی از اصول مشترک رسالت پیامبران است.
ابلاغ آشکار و آیه تبلیغ
از مهم‌ترین آیات مرتبط با ابلاغ فرمان الهی، آیه تبلیغ است:
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ؛ ای پیامبر! آنچه از سوی پروردگارت بر تو نازل شده است ابلاغ کن؛ و اگر چنین نکنی، رسالت او را نرسانده‌ای؛ و خداوند تو را از مردم نگاه می‌دارد؛ بی‌گمان خداوند گروه کافران را هدایت نمی‌کند.(مائده:۶۷)
در تفسیر امامیه، این آیه با مأموریت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در اعلام ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در غدیر خم مرتبط دانسته می‌شود.
بر اساس این تفسیر، ابلاغ ولایت از موضوعات مهمی است که پیامبر به فرمان الهی مأمور به بیان آن بوده است.
در میان مفسران اهل‌سنت، درباره شأن نزول آیه تبلیغ دیدگاه‌های دیگری نیز وجود دارد.
بنابراین، انتساب آیه ۶۷ مائده به واقعه غدیر باید در چارچوب گزارش‌های تفسیری و روایی مربوط به آن بیان شود.
ارتباط آیه تبلیغ با بلاغ مبین
در آیه تبلیغ، فرمان «بَلِّغْ» آمده است.
در آیات ۵۴ نور و ۱۸ عنکبوت نیز تعبیر «البلاغ المبین» به‌کار رفته است.
این عبارات از نظر ریشه لغوی و موضوع ابلاغ با یکدیگر ارتباط دارند.
در تفسیر امامیه از غدیر، آیه تبلیغ بر اصل مأموریت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در اعلام ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام و عبارت «بلاغ مبین» بر انجام آشکار این مأموریت در خطبه دلالت دارد.
بااین‌حال، نباید اشتراک لغوی این دو تعبیر را به‌تنهایی دلیل قطعی بر وحدت شأن نزول آیات دانست.
ارتباط آنها در موضوع غدیر بر اساس مجموعه گزارش‌های خطبه و تفسیر روایی آیه تبلیغ توضیح داده می‌شود.
ابلاغ ولایت در خطبه غدیر
در بخش‌های مختلف خطبه غدیر، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به مأموریت خود در معرفی امیرالمؤمنین علیه‌السلام اشاره می‌کند.
در برخی فرازها، حضرت از فرمان الهی برای ابلاغ ولایت سخن می‌گوید و در بخش‌هایی دیگر بر رساندن و روشن‌کردن پیام تأکید می‌کند.
برخی شارحان خطبه غدیر، این تکرارها را نشانه اهمیت مأموریت تبلیغ ولایت دانسته‌اند.[۵][۶]
در این برداشت، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله مأموریت خود را تنها به اعلام یک نام محدود نکرده، بلکه جایگاه امیرالمؤمنین علیه‌السلام و امامان پس از ایشان را برای مخاطبان توضیح داده است.
ابلاغ ولایت در مدینه، مکه و غدیر
در برخی آثار مربوط به شرح خطبه غدیر، برای دستور ابلاغ ولایت، مراحل تاریخی متعددی گزارش شده است.
بر اساس این تحلیل، اصل مأموریت در مدینه مطرح شده، در مکه و هنگام بازگشت از حج مورد تأکید قرار گرفته و در غدیر به‌صورت عمومی اعلام شده است.[۷]
بااین‌حال، تعیین دقیق زمان و مکان هر مرحله نیازمند بررسی مستقل گزارش‌های روایی است.
بنابراین، بهتر است این مراحل به‌عنوان گزارشی از برخی منابع و تحلیل شارحان خطبه معرفی شوند، نه یک ترتیب تاریخیِ مورد اتفاق تمام مورخان و محدثان.
تأکید پیامبر بر انجام مأموریت
در نقل خطبه غدیر، عبارت‌هایی وجود دارد که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در آنها از انجام ابلاغ سخن می‌گوید.
در برخی فرازها، تعابیری درباره رساندن، شنواندن و روشن‌کردن پیام آمده است.
برای نمونه، در شرح خطبه، عبارت‌هایی مانند:
أَلَا إِنِّي قَدْ بَلَّغْتُ؛ آگاه باشید که من ابلاغ کردم.
و:
أَلَا إِنِّي قَدْ أَسْمَعْتُ؛ آگاه باشید که من شنواندم.
از جمله تأکیدهای پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بر ابلاغ پیام معرفی شده‌اند.[۸]
در برخی نقل‌ها نیز حضرت خداوند را بر انجام مأموریت ابلاغ گواه می‌گیرد.[۹]
این تأکیدها در تفسیر غدیری با اهمیت اعلام ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ارتباط دارند.
گواه‌گرفتن خداوند در خطبه
در عبارت اصلی این مدخل آمده است:
قَدْ أَشْهَدْتُ اللَّهَ وَبَلَّغْتُكُمْ رِسَالَتِي؛ خداوند را گواه گرفتم و پیام خود را به شما رساندم.
گواه‌گرفتن خداوند در این عبارت، بر اهمیت پیام ابلاغ‌شده تأکید دارد.
در برخی صورت‌های نقل خطبه نیز دعا و گواه‌گرفتن خداوند با تعبیرهای نزدیک گزارش شده است.
این عبارت‌ها در ساختار خطبه، بیانگر آن‌اند که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله ابلاغ مأموریت الهی خود را اعلام می‌کند.
آیا ابلاغ به معنای اجبار مخاطبان است؟
«بلاغ مبین» بر وظیفه پیامبر در رساندن پیام تأکید دارد.
در آیات قرآن، پذیرش یا رد پیام از سوی مخاطبان نیز موضوعی جداگانه است.
برای نمونه، آیه ۵۴ سوره نور میان وظیفه پیامبر و وظیفه مخاطبان تفاوت می‌گذارد.
بنابراین، ابلاغ آشکار به معنای آن نیست که پیامبر باید همه افراد را بدون اختیار به پذیرش پیام وادار کند.
در تفسیر این فراز از خطبه غدیر، می‌توان گفت که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله مأمور به بیان آشکار پیام الهی بوده و مخاطبان نیز در برابر آن مسئولیت داشته‌اند.
این تفکیک با اصل مسئولیت انسان در برابر هدایت دینی سازگار است.
مفهوم اتمام حجت در غدیر
«اتمام حجت» به معنای ارائه دلیل یا بیان پیام به‌گونه‌ای است که عذر ناشی از ناآگاهی یا نبود دلیل از میان برود.
در تفسیر امامیه از واقعه غدیر، اعلام ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام یکی از مصادیق اتمام حجت بر مخاطبان دانسته شده است.
برخی شارحان خطبه غدیر، عبارت «وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ» را نشانه انجام مأموریت ابلاغ و کامل‌شدن حجت درباره پیام ولایت معرفی کرده‌اند.[۱۰]
بااین‌حال، اتمام حجت در مباحث کلامی دارای شرایطی مانند رسیدن پیام، امکان فهم آن و توجه به وضعیت مخاطب است.
بنابراین، نمی‌توان بدون بررسی شرایط افراد، یک حکم یکسان درباره مسئولیت تمام انسان‌ها در همه زمان‌ها صادر کرد.
سخن حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها درباره غدیر
در برخی منابع حدیثی امامیه، از حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها گزارشی درباره جایگاه غدیر در اتمام حجت نقل شده است.
در بخشی از این گزارش آمده است:
هَلْ تَرَكَ أَبِي يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ لِأَحَدٍ عُذْرًا؟؛ آیا پدرم در روز غدیر خم برای کسی عذری باقی گذاشت؟[۱۱]
این مضمون در بحارالانوار نیز نقل شده است.[۱۲]
در تفسیر امامیه، این گزارش از شواهد اهمیت واقعه غدیر و نقش آن در روشن‌شدن مسئله ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام دانسته می‌شود.
سخن امیرالمؤمنین علیه‌السلام درباره اتمام حجت
در گزارشی منسوب به امیرالمؤمنین علیه‌السلام نیز آمده است که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در روز غدیر برای مخاطبان جای حجت و سخنی در مخالفت باقی نگذاشت.
این مضمون در الاحتجاج گزارش شده است.[۱۳]
در پژوهش‌های غدیری، از این گزارش برای تأکید بر روشنی اعلام ولایت و جایگاه واقعه غدیر در استدلال بر امامت استفاده می‌شود.
بااین‌حال، ارزیابی سندی این گزارش باید مستقل از بررسی مضمون آن صورت گیرد.
مسئولیت مخاطبان پس از ابلاغ
یکی از نکات اصلی آیه ۵۴ سوره نور آن است که مسئولیت پیامبر و مخاطبان را از یکدیگر جدا می‌کند.
خداوند می‌فرماید:
فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ؛ بر عهده اوست آنچه بر او نهاده شده و بر عهده شماست آنچه بر شما نهاده شده است.(نور:۵۴)
این عبارت نشان می‌دهد که پس از بیان پیام الهی، مخاطبان نیز مسئولیتی متناسب با فرمان دریافت‌شده دارند.
در تفسیر غدیری، این مسئولیت با پذیرش و عمل به ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام مرتبط دانسته می‌شود.
از این منظر، ابلاغ پیام و پاسخ مخاطبان به آن، دو مرحله مرتبط اما متمایز هستند.
آیا مأموریت پیامبر در غدیر پایان یافت؟
در برخی شرح‌های خطبه غدیر، از عبارت «بَلَّغْتُكُمْ رِسَالَتِي» چنین برداشت شده است که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله مأموریت ابلاغ ولایت را انجام داده است.
این برداشت با بافت خطبه، که درباره معرفی امیرالمؤمنین علیه‌السلام سخن می‌گوید، ارتباط دارد.
بااین‌حال، نباید چنین نتیجه گرفت که پس از غدیر همه مسئولیت‌های پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله پایان یافته بود.
ابلاغ آموزه‌های دینی، هدایت مسلمانان و دیگر وظایف پیامبری تا پایان زندگی آن حضرت ادامه داشت.
بنابراین، عبارت مورد بحث ناظر به اعلام انجام ابلاغ در این موضوع است، نه پایان مطلق همه شئون و وظایف نبوت.
تفاوت ابلاغ رسالت و پذیرش ولایت
در این موضوع، دو مفهوم باید از یکدیگر تفکیک شوند.
ابلاغ رسالت وظیفه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در رساندن فرمان الهی است.
پذیرش ولایت در تفسیر امامیه از غدیر، مسئولیت اعتقادی و عملی مخاطبان در برابر اعلام ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام است.
بر این اساس، انجام وظیفه نخست به معنای تحقق خودکار وظیفه دوم در همه مخاطبان نیست.
این تفکیک به فهم دقیق‌تر جایگاه «بلاغ مبین» در خطبه غدیر کمک می‌کند.
ارتباط بلاغ مبین با امامت
در اندیشه امامیه، یکی از مبانی مشروعیت امامت، نصب الهی و اعلام آن از طریق پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله است.
در این چارچوب، خطبه غدیر از مهم‌ترین گزارش‌های مربوط به معرفی ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام دانسته می‌شود.
عبارت «وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ» در پایان بخش مورد بحث، بر انجام ابلاغ آشکار پیام تأکید دارد.
بنابراین، در استدلال امامیه، این عبارت به‌تنهایی نام جانشین پیامبر را تعیین نمی‌کند، بلکه در کنار فرازهای صریح‌تر خطبه درباره امیرالمؤمنین علیه‌السلام، بر انجام مأموریت اعلام ولایت دلالت می‌کند.
ازاین‌رو، برای بررسی دلالت خطبه بر امامت، باید مجموعه عبارات و قرائن آن را در نظر گرفت.
جایگاه فراز در ساختار خطبه غدیر
فراز «بلاغ مبین» پس از اشاره به فضائل قرآنی امیرالمؤمنین علیه‌السلام و سوره عصر آمده است.
در نقل خطبه، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله پس از یادکرد این فضائل می‌فرماید:
مَعَاشِرَ النَّاسِ، قَدْ أَشْهَدْتُ اللَّهَ وَبَلَّغْتُكُمْ رِسَالَتِي، وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ؛ ای مردم! خداوند را گواه گرفتم و پیام خود را به شما رساندم؛ و بر عهده پیامبر جز ابلاغ آشکار نیست.[۱۴]
در ادامه، خطبه با دعوت مخاطبان به تقوای الهی پی گرفته می‌شود.
بنابراین، از نظر ترتیب محتوایی، این بخش میان معرفی فضائل امیرالمؤمنین علیه‌السلام و سفارش به تقوا قرار گرفته است.
در تفسیر غدیری، این ترتیب نشان‌دهنده پیوند میان معرفی ولایت، اعلام انجام ابلاغ و مسئولیت دینی مخاطبان است.
جمع‌بندی
عبارت «وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ» در خطبه غدیر، بر وظیفه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در ابلاغ روشن پیام الهی تأکید دارد.
این عبارت عیناً در آیات ۵۴ نور و ۱۸ عنکبوت آمده و مضمون آن در آیات دیگری نیز درباره رسالت پیامبران بیان شده است.
در تفسیر امامیه از غدیر، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله با اعلام ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام، مأموریت مربوط به ابلاغ این پیام را انجام داده است.
در این چارچوب، آیه تبلیغ با اصل مأموریت و عبارت بلاغ مبین با اعلام انجام ابلاغ مرتبط دانسته می‌شوند.
همچنین بر اساس آیه ۵۴ نور، وظیفه پیامبر در رساندن پیام از مسئولیت مخاطبان در پذیرش و عمل به آن متمایز است.
بنابراین، این فراز از مهم‌ترین بخش‌های خطبه غدیر در موضوع ابلاغ ولایت، مسئولیت مخاطبان و مفهوم اتمام حجت در اندیشه امامیه به‌شمار می‌رود.
جستارهای وابسته
• خطبه غدیر • سوره عصر در خطبه غدیر • تقوا در خطبه غدیر • آیه تبلیغ • آیه ۵۴ نور • آیه ۱۸ عنکبوت • ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام • امامت • غدیر خم
پانویس
- ↑ بحارالانوار، ج۳۷، ص۲۱۲.
- ↑ غدیر در قرآن، ج۲، ص۱۱۷.
- ↑ بحارالانوار، ج۳۷، ص۲۱۲.
- ↑ غدیر در قرآن، ج۲، ص۱۱۷.
- ↑ اسرار غدیر، ص۱۳۸، بخش۲.
- ↑ اسرار غدیر، ص۱۴۴، بخش۳.
- ↑ بحارالانوار، ج۳۷، ص۱۱۱.
- ↑ اسرار غدیر، ص۱۴۴، بخش۳.
- ↑ اسرار غدیر، ص۱۴۶، بخش۴.
- ↑ غدیر در قرآن، ج۲، ص۱۱۶–۱۱۹.
- ↑ الاحتجاج، ج۱، ص۱۰۹.
- ↑ بحارالانوار، ج۴۳، ص۱۶۱، ح۹.
- ↑ الاحتجاج، ج۱، ص۷۴.
- ↑ بحارالانوار، ج۳۷، ص۲۱۲.
منابع
- قرآن کریم.
- الاحتجاج علی أهل اللجاج؛ احمد بن علی طبرسی، تحقیق محمدباقر موسوی خرسان، مشهد: نشر المرتضی، ۱۴۰۳ق.
- اسرار غدیر؛ محمدباقر انصاری، تهران: نشر تک، ۱۳۸۴ش.
- بحارالانوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار؛ محمدباقر مجلسی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- غدیر در قرآن، قرآن در غدیر؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۷ش.