حذیفة بن اسید غفاری

حُذَیْفَة بن اُسید غفاری (مشهور به ابوسریحه غفاری) از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه السلام و از یاران خاص امام حسن علیه السلام از جمله راویان حدیث غدیر برشمرده شده است.

حذیفة بن اسید غفاری
اطلاعات فردی
نام کامل	ابوسریحه حذیفة بن أسید بن خالد غفاری
سرشناسی	صحابی پیامبر صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین و امام حسن علیهما السلام
وفات	حدود ۴۰ یا ۴۲ق
اطلاعات علمی
مذهب	شیعه
اطلاعات تکمیلی
زمینه فعالیت	روایت حدیث • شرکت در فتوحات
علت شهرت	نقل احادیث شاخصی مانند حدیث غدیر و حدیث ثقلین

کسانی چون محمد بن عیسی ترمذی در سنن، سلیمان بن احمد طبرانی در المعجم الکبیر، شیخ صدوق در خصال، ابن‌عقده در کتاب الولایه، ابن‌عساکر در تاریخ دمشق حدیث غدیر را از او نقل کرده‌اند یا او را از راویان آن برشمرده‌اند.

حذیفه از راویان حدیث برشمرده شده که علاوه بر حدیث غدیر، احادیث شاخص دیگری مانند حدیث ثقلین، حدیث سفینه و حدیث منزلت را نقل کرده است. سید محسن امین در کتاب اعیان الشیعه او را در شمار شیعیان یاد کرده است. در برخی روایات، او به‌عنوان شیعه واقعی معرفی شده و نامش در زمره یاران امام حسن علیه السلام در قیامت ذکر گردیده است.

جایگاه: راوی حدیث غدیر

حذیفة بن اسید غفاری از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله از جمله راویان حدیث غدیر برشمرده شده است. در منابع زیر، روایت او از حدیث غدیر نقل شده یا در آنها او جزء راویان آن برشمرده شده است:

• محمد بن عیسی ترمذی در سنن
• سلیمان بن احمد طبرانی در المعجم الکبیر
• شیخ صدوق در خصال
• ابن‌عقده در کتاب الولایه
• ابن‌عساکر در تاریخ دمشق
• موفق بن احمد خوارزمی در مقتل الحسین علیه السلام
• ابن‌صباغ مالکی در الفصول المهمة
• ابن‌اثیر در اسد الغابة
• ابن‌کثیر در البدایة و النهایة
• علی بن ابوبکر هیثمی در مجمع الزوائد
• ابن‌حجر عسقلانی در الاصابه
• علی بن عبدالله سمهودی در جواهر العقدین
• احمد بن محمد قرمانی در اخبار الدول
• جلال‌الدین سیوطی در تاریخ الخلفاء
• محمدباقر مجلسی در بحار الانوار
• سلیمان بن ابراهیم قندوزی در ینابیع المودة
• محمد بن معتمد بدخشانی در نزل الابرار
• قاضی بهلول بهجت زنگنه‌زوری در تاریخ آل محمد علیهم السلام

حذیفه همچنین از کسانی است که نزول آیه تبلیغ در غدیر را نقل کرده‌اند.

زندگی‌نامه

ابوسریحه حذیفة بن أسید بن خالد غفاری، مشهور به ابوسریحه غفاری، از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله که در بیعت رضوان و صلح حدیبیه حضور داشته است. بنابر نقل بعضی از منابع تاریخی، پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله، در فتح ایران (نظیر فتح دربند و ارمنستان) شرکت کرده و فرماندهی بخشی از سپاه را برعهده داشته و والی برخی از مناطق فتح شده نیز بوده است.

حذیفه از راویان حدیث برشمرده شده که علاوه بر حدیث غدیر، احادیث شاخص دیگری مانند حدیث ثقلین، حدیث سفینه و حدیث منزلت را نقل کرده است. حذیفه از اصحاب امیرالمؤمنین علیه السلام و امام حسن علیه السلام برشمرده شده است. او از جمله یاران نزدیک امام حسن علیه السلام برشمرده شده و در برخی روایات به‌عنوان شیعه واقعی معرفی شده و نامش در زمره یاران امام حسن علیه السلام در قیامت ذکر گردیده است. به نقل از منابع، او در سال ۴۰ یا ۴۲ هجری در کوفه درگذشت و زید بن ارقم بر او نماز خوانده است.

سید محسن امین در کتاب اعیان الشیعه او را در شمار شیعیان یاد کرده است. در برخی منابع رجالی شیعه هم قرارگرفتن نام حذیفه در میان شیعیان خاص امام حسن علیه السلام نشانی از تشیع او برشمرده شده است.

جستارهای وابسته

• فهرست راویان حدیث غدیر از صحابه

منابع

• اخبار الدول و آثار الأول فی التاریخ؛ احمد بن یوسف قرمانی، تحقیق: فهمی سعد و احمد حطیط، بیروت: عالم الکتب، ۱۴۱۲ق.
• أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابن‌اثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
• الإصابة فی تمییز الصحابة؛ احمد بن علی (ابن حجر عسقلانی)، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
• اعیان الشیعه؛ سید محسن امین عاملی، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
• بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار؛ محمدباقر بن محمدتقی مجلسی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
• البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
• تاریخ ابن خلدون (کتاب العبر و دیوان مبتدا و الخبر)؛ عبدالرحمن بن محمد (ابن‌خلدون)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۹۱ق.
• تاریخ آل محمد علیهم السلام؛ قاضی بهلول بهجت زنگنه‌زوری، تهران: بنیاد بعثت، ۱۳۷۰ش.
• تاریخ الخلفاء؛ عبدالرحمن بن ابی‌بکر سیوطی، تحقیق: ابراهیم صالح، بیروت: دار صادر، ۱۴۱۷ق.
• تاریخ مدینة دمشق؛ علی بن حسن شافعی (ابن‌عساکر)، تحقیق: علی شیری، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
• جواهر العقدین فی فضل الشرفین؛ علی بن عبدالله سمهودی، بغداد: مطبعة العانی، ۱۴۰۵ق.
• چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، به‌کوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
• الخصال؛ محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
• الرواة المشترکون بین الشیعة و السنة: دراسه تسلط الضوء علی جانب من احوالهم و آرائهم و النقاط المضیئه فی حیاتهم؛ حسین عزیزی و همکاران، تهران: مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة، ۱۴۳۰ق.
• سنن الترمذی؛ محمد بن عیسی ترمذی، تحقیق: احمد محمد شاکر، قاهره: دار الحدیث، ۱۴۱۹ق.
• عوالم العلوم و المعارف و الأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال؛ عبدالله بن نورالله بحرانی اصفهانی‏، تحقیق: محمدباقر موحد ابطحی اصفهانی‏، قم: مؤسسة الإمام المهدی علیه السلام، ۱۳۸۲ش.
• غدیر در قرآن، قرآن در غدیر؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۷ش.
• الفصول المهمة فی معرفة الأئمة؛ علی بن محمد (ابن‌صباغ مالکی)، تحقیق: سامی غریری، قم: دارالحدیث، ۱۴۲۲ق.
• کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابن‌عقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
• کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال؛ علاءالدین علی بن حسام‌الدین متقی هندی، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۹ق.
• مجمع الزوائد و منبع الفوائد؛ علی بن ابوبکر هیثمی، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق.
• المعجم الکبیر؛ سلیمان بن احمد طبرانی، تحقیق: حمدی سلفی، قاهره: مکتبة ابن تیمیة، بی‌تا.
• مقتل الحسین علیه السلام؛ موفق بن احمد بکری مکی حنفی خوارزمی، قم: انتشارات أنوار الهدی، ۱۴۲۳ق.
• مناقب آل ابی‌طالب؛ محمد بن علی بن شهرآشوب مازندرانی، تحقیق: محمدحسین آشتیانی و سید هاشم رسولی محلاتی، قم: مؤسسه انتشارات علامه، ۱۳۷۹ق.
• منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال؛ محمد بن علی استرآبادی، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، ۱۴۲۲ق.
• نزل الابرار بما صح من مناقب اهل البیت الاطهار؛ محمد بن معتمد بدخشانی، ترجمهٔ حسن احمدی‌نژاد، قم: نشر هدی، ۱۳۸۸ش.
• ینابیع المودة لذوی القربی ؛ سلیمان بن ابراهیم قندوزی، قم: دار الأسوة للطباعة و النشر، ۱۴۲۲ق.