میرزا محمد بن معتمدخان بدخشی

میرزا محمد بن معتمدخان بدخشی

اطلاعات فردی
نام کامل	میرزا محمد بن معتمدخان بدخشانی حارثی
سرشناسی	محدث، حافظ و پژوهشگر حدیث
تولد	بدخشان
وفات	۱۱۲۶ قمری، هندوستان
خویشان سرشناس
اطلاعات علمی
تحصیلات	علوم حدیث، رجال، تاریخ
مذهب	اهل سنت
اطلاعات فرهنگی
زمینه فعالیت	حدیث، رجال، تألیف در مناقب اهل‌بیت علیهم السلام
علت شهرت	تألیف آثاری مانند «مفتاح النجاة فی مناقب آل العباء» و «نزل الأبرار»

محمد بن معتمدخان بدخشانی، مشهور به حارثی، محدث و حافظ برجسته قرن یازدهم و دوازدهم هجری قمری در هندوستان است. او در دوره‌ای می‌زیست که تعصبات مذهبی فضای علمی را تحت‌الشعاع قرار داده بود، اما با نگاهی منصفانه و علمی، به گردآوری و تألیف احادیث مرتبط با فضایل اهل‌بیت پیامبرعلیهم السلام پرداخت.

زندگی‌نامه

وی در هندوستان و دور از مراکز اصلی علمی جهان اسلام پرورش یافت، اما با همت خود به مراتب عالی در دانش حدیث دست یافت. زندگی او با فقر و سختی‌های معیشتی همراه بود، تا جایی که برای بهبود شرایط، ناگزیر به درگاه پادشاه وقت شکایت برد. حارثی به‌رغم این مشکلات و نیز فضای پرتعصب زمانه، بدون گرایش به جانبداری مذهبی، به پژوهش‌های عمیق حدیثی همت گماشت.

بزرگانی مانند «سید میر حامد حسین موسوی هندی» نویسنده «عبقات الأنوار» و «علامه امینی» نویسنده «الغدیر» او را به عنوان دانشمندی ژرف‌نگر، منصف و بلندمرتبه ستوده‌اند که با کار خود، دسیسه‌های مخالفان را باطل و راه حق را روشن کرد. میر حامد حسین تأکید می‌کند که بدخشانی در نزد علمای اهل سنت نیز مقامی جلیل داشته است.

تألیفات

آثار او عمدتاً در زمینه جمع‌آوری احادیث معتبر درباره فضایل اهل‌بیت علیهم السلام است که نشان‌دهنده رویکرد علمی و مذهبی وی است. از مهم‌ترین تألیفاتش می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• «مفتاح النجاة فی مناقب آل العباء».
• «نزل الأبرار بما صح من مناقب أهل‌البیت الأطهار علیهم السلام».
• «تحفة المحبین بمناقب الخلفاء الراشدین».
• «تراجم الحفاظ (در علم رجال حدیث)».

اقرار به تعصّبِ منکران حدیث غدیر

گروهی از دانشمندان اهل سنت به وضوح تصریح کرده‌اند که هر کس بر صحت «حدیث غدیر» خرده گیرد متعصّب و منکر است و سخنش اعتباری ندارد. از جمله میرزا محمد بن معتمدخان بدخشی است. وی در مورد حدیث غدیر گفته که این حدیث مشهور است، و جز متعصّب منکر بر صحّتش خرده نمی‌گیرد و سخن او بی‌اعتبار است، چرا که طرق این حدیث بسیار فراوان است.

ابن عقده آنها را در کتابی جداگانه گردآورده، و ذهبی تصریح کرده که بسیاری از این طرق صحیح است و شماری از صحابه راوی این حدیث هستند. از این سخن روشن شد که بخاری و ابوحاتم رازی و ابن ابی داوود و ابراهیم حربی و ابن حزم و فخر رازی و امثال اینان، افرادی متعصّب و منکرند.

روایت حدیث غدیر

یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده محمد بن معتمدخان بدخشانی است. بدخشانی در کتاب «مفتاح النجا فی مناقب آل العبا علیهم السلام» حدیث غدیر را با اشاره به ماجرای غدیر و نیز بدون اشاره به آن، از حکیم در» نوادر الاصول «و طبرانی به سند صحیح در «المعجم الکبیر» و احمد و ابویعلی و ابن‌ابی شیبة و بزّار و طبرانی و حاکم و ابونعیم در «فضائل الصحابة» و خطیب و ابن مردویه و ابونعیم در «فضائل الصحابة» و ابن حبّان و حاکم و حافظ ابوبِشر اسماعیل بن عبداللَّه عبدی اصفهانی مشهور به سَمّویَه و ذهبی و ابن‌عقده، و همه اینها از گروهی از صحابه نقل کرده است. همچنین بدخشانی حدیث غدیر را در کتاب «نزل الأبرار بما صحّ من مناقب اهل بیت الاطهار علیهم السلام» روایت کرده و آن را به شدت تصحیح کرده است.

نقل نزول آیه تبلیغ در غدیر

یکی از وجوه دلالت حدیث غدیر بر امامت امیرالمؤمنین علیه السلام نزول آیه تبلیغ (یا ایها الرسول بلّغ…) در غدیر است، که از جمله مشهورترین آیات غدیر می‌باشد. اختصاص آن به غدیر هم نزد شیعه و غیر شیعه از مسلمات است، و بین مفسرین و محدثین اهل سنت مشهور است، اگر چه بعضی از آنان در صدد انحراف شأن نزول آیه بوده‌اند. در کنار شیعه، عده‌ای از بزرگان اهل سنت نیز نزول این آیه در غدیر را نقل کرده‌اند. از جمله محمد بن معتمدخان حارثی بدخشانی، میرزاست:

بدخشانی در «مفتاح النجا» نزول آیه تبلیغ در «غدیر خم» درباره علی علیه السلام را از ابن مَردَوَیه از ابن مسعود و ابوسعید خدری و نیز از رَسعَنی به سندش از ابن‌عباس نقل کرده است. محمد رشیدالدین خان دهلوی و مولوی حیدر علی فیض آبادی: وی را ستوده‌اند و از علما می‌دانند.

بیشتر بخوانید: "آیه تبلیغ"