عبدالله بن شریک عامری
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابومحجل عبدالله بن شریک عامری کوفی |
| سرشناسی | از تابعین و از اصحاب و راویان حدیث امام باقر و امام صادق علیهماالسلام |
| اطلاعات علمی | |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث |
| علت شهرت | راوی حدیث غدیر |
عبدالله بن شریک عامری، از اصحاب برجسته و راویان مورد احترام امام باقر و امام صادق علیهماالسلام، از جمله تابعینی برشمرده شده که حدیث غدیر را از صحابه نقل کردهاند. گنجی شافعی در کتاب کفایة الطالب خود حدیث غدیر را از عبدالله بن شریک عامری کوفی و او از سعد بن ابیوقاص نقل کرده است.
در منابع روایی و رجالی، از او بهعنوان یکی از فرماندهان سپاه حضرت مهدی علیه السلام و نیز حواریون امام باقر و امام صادق علیهماالسلام یاد شده است.
گفته شده که در منابع رجالی، درباره وثاقت عبدالله بن شریک اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی روایات او را ضعیف دانستهاند و برخی دیگر تصحیح شدهاند. تنها سخن نجاشی و تأیید کشی مبنی بر وجاهت و تقدم او نزد امامان، مورد استناد قرار گرفته است. در منابع رجالی اهل سنت هم، از شمسالدین ذهبی نقل شده که احمد بن حنبل و ابنمعین و برخی دیگر او را ثقه دانستهاند.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
عبداللَّه بن شریک عامری کوفی، از اصحاب برجسته و راویان مورد احترام امام باقر و امام صادق علیهماالسلام، از جمله تابعینی برشمرده شده که حدیث غدیر را از صحابه نقل کردهاند.[۱]
گنجی شافعی در کتاب کفایة الطالب خود حدیث غدیر را از عبدالله بن شریک عامری کوفی و او از سعد بن ابیوقاص چنین نقل کرده است: «اخبرنا شيخ الشيوخ عبد اللّه بن عمر بن حمويه بدمشق، اخبرنا الحافظ ابو القاسم علي بن الحسن بن هبة اللّه الشافعي، اخبرنا ابو الفضل الفضيلي، اخبرنا ابو القاسم الخليلي، اخبرنا ابو القاسم الخزاعي اخبرنا الهيثم ابن كليب الشاشى، اخبرنا احمد بن شداد الترمذى، اخبرنا علي بن قادم، اخبرنا اسرائيل عن عبد اللّه بن شريك عن الحرث بن مالك، قال: أتيت مكة فلقيت سعد بن ابى وقاص، فقلت: هل سمعت لعلي منقبة؟ قال: قد شهدت له أربعا لئن تكون لي واحدة منهن أحب إلي من الدنيا أعمر فيها مثل عمر نوح. إن رسول اللّه بعث ابا بكر ببراءة الى مشركي قريش فسار بها يوما و ليلة ثم قال: لعلي اتبع ابا بكر فخذها و بلغها فرد علي ابا بكر فرجع يبكي فقال: يا رسول اللّه أنزل في شيء؟ قال: لا إلا خيرا إلا انه ليس يبلغ عني إلا أنا أو رجل مني، أو قال من اهل بيتي. قال: و كنا مع النبي فى المسجد فنودي فينا ليلا ليخرج من المسجد إلا آل الرسول و آل علي. قال: فخرجنا نجر نعالنا فلما اصبحنا اتى العباس النبي فقال: يا رسول اللّه أخرجت اعمامك و أصحابك و أسكنت هذا الغلام؟ فقال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم: ما أنا امرت باخراجكم و لا إسكان هذا الغلام، إن اللّه أمر به. قال: و الثالثة إن نبي اللّه بعث عمر و سعدا الى خيبر فجرح سعد و رجع عمر، فقال رسول اللّه: لأعطين الراية رجلا يحب اللّه و رسوله و يحبه اللّه و رسوله في ثناء كثير اخشى ان احصي، فدعا عليا فقالوا: إنه ارمد، فجيء به يقاد، فقال له: افتح عينيك، فقال: لا استطيع، قال: فتفل في عينه من ريقه و دلكها بابهامه و أعطاه الراية. قال و الرابعة: يوم غدير خم قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله: و أبلغ، ثم قال: أيها الناس أ لست أولى بالمؤمنين من انفسهم ثلاث مرات؟ قالوا: بلى قال: ادن يا علي فرفع يده و رفع رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله يده حتى نظرت بياض إبطيه فقال: من كنت مولاه فعلي مولاه حتى قالها؛ شیخ الشیوخ عبداللّه بن عمر بن حمویه در دمشق بما خبر داد از قول حافظ ابوالقاسم علی بن حسن بن هبةاللّه شافعی و او از ابوالفضل فضیلی و او از ابوالقاسم خزاعی و او از هیثم بن کلیب شاشی و او از احمد بن شداد ترمذی از علی بن قادم از اسرائیل از عبداللّه بن شریک از حرث بن مالک که او گفت به مکه آمدم و سعد بن ابیوقاص را ملاقات نمودم و به او گفتم: آیا منقبتی از علی علیه السّلام شنیدهای. گفت: چهار منقبت درباره علی علیه السلام مشاهده نمودهام که اگر یکی از آنها برای من میبود در نزد من محبوبتر بود از اینکه بهمانند نوح در دنیا زندگی کنم. همانا رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله ابابکر را بهعنوان ابلاغ سوره (برائت) بهسوی مشرکان قریش فرستاد و او یک شبانه روز از مسافت را طی کرد. در این هنگام رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله به علی علیه السّلام فرمود: در پی ابیبکر برو و سوره برائت را از او بگیر و تو آن را ابلاغ نما. پس علی علیه السّلام مأموریت را انجام داد و ابو بکر، درحالیکه گریه میکرد، برگشت و عرض کرد: یا رسول اللّه آیا درباره من آیه نازل شده؟ آن جناب فرمود جز خیر چیزی نیست. همانا از طرف من تبلیغ نمیکند کسی امری را جز من و آنکس که از من باشد (یا فرمود: و آنکس که از اهل بیت من باشد). و نیز ما با رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله در مسجد بودیم، هنگام شب ندایی در میان ما شد که باید هر که در مسجد است بیرون رود، مگر آل رسول و آل علی علیهم السّلام. گفت: ما خارج شدیم درحالیکه پاپوشهای خود را میکشیدیم (کنایه از شتاب در بیرون رفتن) همین که صبح نمودیم، عباس بن عبدالمطّلب نزد پیغمبر صلّی اللّه علیه و آله آمد و گفت: یا رسول اللّه عموهای خود را بیرون کردی و این پسر (علی علیه السّلام) را برقرار نمودی؟ رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود: من از پیش خود و بهمیل خود امر به بیرون شدن شما و برقراری این پسر ننمودم! همانا خداوند به آن امر کرد. گفت: سومین منقبت علی علیه السّلام اینکه پیغمبر خدا صلّی اللّه علیه و آله عمر بن خطاب و سعد را بهسوی خیبر فرستاد پس سعد مجروح شد و عمر برگشت. در این حال رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله فرمود البته رایت لشکر را به مردی خواهم داد که خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسول او را دوست دارند (و این سخن پیغمبر صلّی اللّه علیه و آله متضمن مدح بسیاری نسبت به علی علیه السّلام بود که من از احصای آن ترس دارم). سپس علی علیه السّلام را طلبید. عرض کردند که او به درد چشم مبتلا است، ناچار حسبالامر آن جناب علی علیه السّلام را درحالیکه دست او را گرفته و او را میکشیدند نزد پیغمبر صلّی اللّه علیه و آله آوردند. فرمود چشم خود را بگشا؛ عرض کرد: نمیتوانم. راوی گوید: رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله آب دهان خود را در چشم علی افکند و با انگشت ابهامش آن را مالید و رایت را باو اعطاء فرمود. منقبت چهارم اینکه روز غدیر خم رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله سخنانی با مبالغه و تأکید بیان داشت. سپس فرمود: ای مردم! آیا من اولی (سزاوارتر) نیستم به اهل ایمان از خودشان؟ (و این سخن را سه بار فرمود): همه گفتند. آری هستی. فرمود یا علی نزدیک بیا. پس علی علیه السّلام دست خود را بلند کرد و رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله دست او را تا بهحدی بالا برد که سفیدی زیر بغلش نمودار شد. پس گفت: هر کس که من مولای اویم، علی علیه السّلام مولای او است و این سخن را نیز سه بار فرمود».[۲]
شخصیت و وثاقت
ابومُحَجَّل عبدالله بن شریک عامری کوفی از شخصیتهای برجسته شیعه و از اصحاب نزدیک امام باقر و امام صادق علیهماالسلام دانسته شده است.[۳] در منابع روایی و رجالی، از او بهعنوان یکی از فرماندهان سپاه حضرت مهدی علیه السلام[۴] و نیز حواریون امام باقر و امام صادق علیهماالسلام یاد شده است.[۵] بررسی جایگاه و وثاقت او در منابع شیعی و اهل سنت، نشان از اهمیت ویژه این شخصیت دانسته شده است.[۶]
در روایات متعددی، عبدالله بن شریک عامری بهعنوان یکی از ده یار ویژه اسماعیل، فرزند امام صادق علیه السلام، و صاحب لوای او معرفی شده است.[۷] امام باقر علیه السلام نیز در روایتی او را فرمانده سپاهی چهار هزار نفری در رکاب حضرت قائم علیه السلام توصیف کرده که با عمامهای سیاه، در حالی که دو طرف عمامهاش بین شانههایش افتاده، پیشاپیش سپاه حرکت میکند و تکبیر میگوید.[۸] البته سید ابوالقاسم خویی، رجالی شیعه، این روایت را بهدلیل وجود سهل بن زیاد در سندش ضعیف میداند.[۹]
نجاشی عبدالله بن شریک را از راویان امام سجاد علیه السلام و امام باقر علیه السلام دانسته و او را نزد این دو امام، شخصیت برجسته و مورد توجه معرفی کرده است.[۱۰] شیخ طوسی نیز او را هم در زمره اصحاب امام باقر علیه السلام و هم امام صادق علیه السلام برشمرده است.[۱۱]
وثاقت
گفته شده که در منابع رجالی، درباره وثاقت عبدالله بن شریک اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی روایات او را ضعیف دانستهاند و برخی دیگر تصحیح شدهاند. تنها سخن نجاشی و تأیید کشی مبنی بر وجاهت و تقدم او نزد امامان، مورد استناد قرار گرفته است.[۱۲] همچنین، ابن ابیعمیر که فقط از ثقات روایت میکند، از او نقل روایت کرده است؛[۱۳] هرچند خویی این مبنا را بهطور مطلق نمیپذیرد.[۱۴] بر اساس توثیق عام و سخن نجاشی، که با گزارش کشی تأیید شده، خویی عبدالله بن شریک را ثقه دانسته است.[۱۵]
در منابع رجالی اهل سنت هم، از شمسالدین ذهبی نقل شده که احمد بن حنبل و ابنمعین و برخی دیگر او را ثقه دانستهاند.[۱۶]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۷۲؛ دانشنامه غدیر، ج۱۴، ص۵۳۲.
- ↑ کفایة الطالب، ص۲۸۵–۲۸۶.
- ↑ الرواة المشترکون، ج۲، ص۶۷.
- ↑ اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۸۱.
- ↑ الرواة المشترکون، ج۲، ص۶۸.
- ↑ الرواة المشترکون، ج۲، ص۶۷–۶۸.
- ↑ اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۸۱–۴۸۲.
- ↑ اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۴۸۱.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۲۳۳.
- ↑ رجال النجاشی، ص۲۳۴.
- ↑ رجال الطوسی، ص۲۶۵.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۲۳۴.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۲۳۴.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۶۰.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۲۳۴.
- ↑ میزان الاعتدال، ج۲، ص۴۳۹.
منابع
- اختیار معرفة الرجال المعروف برجال الکشی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: مهدی رجایی، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ۱۴۰۴ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- رجال النجاشی؛ احمد بن علی نجاشی، تحقیق سید موسی شبیری زنجانی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۸ق.
- رجال الطوسی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
- الرواة المشترکون بین الشیعة و السنة: دراسه تسلط الضوء علی جانب من احوالهم و آرائهم و النقاط المضیئه فی حیاتهم؛ حسین عزیزی و همکاران، تهران: مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة، ۱۴۳۰ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- کفایة الطالب فی مناقب علی بن أبی طالب علیه السلام؛ محمد بن یوسف گنجی شافعی، تحقیق: محمدهادی امینی، تهران: دار إحیاء تراث أهل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۴ق.
- معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة؛ سید ابوالقاسم خویی، ایران: بینا، ۱۴۱۳ق.
- میزان الاعتدال فی نقد الرجال؛ شمسالدین محمد بن احمد ذهبی، تحقیق: علی محمد بجاوی، بیروت: دار المعرفة للطباعة والنشر، ۱۳۸۲ق.