عبدخیر بن یزید خیوانی همدانی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوعماره عبدخیر بن یزید بن خیوانی همدانی |
| سرشناسی | از تابعین و یاران برجسته امیرالمؤمنین علیه السلام |
| وفات | حدود ۱۲۰ق |
| اطلاعات علمی | |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث |
| علت شهرت | ناقل حدیث غدیر |
عبد خیر بن یزید خیوانی همدانی از شخصیتهای برجسته تابعین و از اصحاب امیرالمؤمنین علی علیه السلام که حدیث غدیر را از صحابه نقل کرده است. ابنکثیر در کتاب البدایة و النهایة حدیث غدیر را از او ضمن نقل ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کرده است.
عبدخیر بن یزید خیوانی همدانی در جنگهای جمل، صفین و نهروان حضور فعال داشت و روایات متعددی در فضایل امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرده است. عبد خیر روایات متعددی از امام علی علیه السلام، ابن مسعود، زید بن ارقم و دیگر صحابه نقل کرده و از او نیز افرادی چون شعبی، ابواسحاق سبیعی، اسماعیل سدی، حصین بن عبدالرحمان و سائب بن عطاء روایت کرده است. خزرجی و ابنحجر عسقلانی او را توثیق کرده و از بزرگان تابعین بهشمار آوردهاند.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
عبدخیر بن یزید خیوانی همدانی از جمله تابعینی دانسته شده که حدیث غدیر را از صحابه نقل کرده است.[۱] ابنکثیر در کتاب البدایة و النهایة حدیث غدیر را از او ضمن نقل ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کرده است:
«عن أبی اسحاق قال: حدثنی سعید بن وهب، و عبد خیر انهما سمعا علیا برحبة الکوفة، یقول: انشد باللّه من سمع رسول اللَّه صلی اللَّه علیه وآله وسلم یقول: من کنت مولاه، فان علیا مولاه، فقام عدة من اصحاب النبی صلی اللَّه علیه وآله وسلم، فشهدوا انهم سمعوا رسول اللَّه صلی اللَّه علیه وآله وسلم یقول ذلک؛ ابواسحاق گفت: سعید بن وهب و عبدخیر برایم نقل کردند که آن دو شنیدند علی علیه السلام در رحبه کوفه میفرمود: به خدا سوگند، هر کس از رسول خدا صلیالله علیه و آله شنیده است که فرمود: هر که من مولای او هستم، پس علی مولای اوست، برخیزد و شهادت دهد. پس چند نفر از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله برخاستند و گواهی دادند که شنیدهاند رسول خدا صلی الله علیه و آله این سخن را فرموده است».[۲]
شخصیت و وثاقت
بهنقل از منابع، عبدخیر بن یزید بن خیوانی همدانی کوفی، از شخصیتهای برجسته تابعین و از اصحاب امیرالمؤمنین علی علیه السلام بود که در جنگهای جمل، صفین و نهروان حضور فعال داشت و روایات متعددی در فضایل امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرده است. او از قبیله همدان، اهل کوفه و از شخصیتهای مورد وثوق در منابع رجالی و تاریخی بهشمار رفته است. برخی منابع او را اهل یمن و برخی دیگر اهل کوفه یا منطقه خیوان از همدان دانستهاند. او پیش از اسلام «عبدالشر» نام داشت و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نامش را به «عبدخیر» تغییر داد.[۳]
عبدخیر از تابعین مُخَضْرَم بهشمار میرفت، یعنی هم دوران جاهلیت و هم عصر اسلام را درک کرده است.[۴] ابنسعد از حضور او را در جنگ صفین و شهادتش در همان نبرد یاد کرده است.[۵] ابنجوزی اما معتقد است او در نهروان کشته شده است.[۶] او عمری طولانی کرد و بنا به نقل برخی منابع، ۱۲۰ سال زیست.[۷]
عبد خیر روایات متعددی از امام علی علیه السلام، ابن مسعود، زید بن ارقم و دیگر صحابه نقل کرده و از او نیز افرادی چون شعبی، ابواسحاق سبیعی، اسماعیل سدی، حصین بن عبدالرحمان و سائب بن عطاء روایت کرده است.[۸] خزرجی[۹] و ابنحجر عسقلانی[۱۰] او را توثیق کرده و از بزرگان تابعین بهشمار آوردهاند.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۷۱؛ دانشنامه غدیر، ج۱۴، ص۴۹۵.
- ↑ البدایة و النهایة، ج۵، ص۲۱۰.
- ↑ اسدالغابه، ج۳، ص۳۱۷–۳۱۸؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۳۰، ص۳۸۲؛ رجال الطوسی، ص۷۸؛ اصحاب امام علی، ص۶۹۹–۷۰۰.
- ↑ الإستیعاب، ج۳، ص۱۲۷.
- ↑ طبقات الکبری، ج۶، ص۲۴۴.
- ↑ المنتظم، ج۱۶۰–۱۶۱.
- ↑ الإستیعاب، ج۳، ص۱۲۷.
- ↑ تاریخ مدینة دمشق، ج۳۰، ص۳۸۲.
- ↑ خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۳۰۵.
- ↑ تقریب التهذیب، ص۳۳۵.
منابع
- الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابناثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- اصحاب امام علی علیه السلام؛ سید اصغر ناظمزاده قمی، قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
- البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- تاریخ مدینة دمشق؛ علی بن حسن شافعی (ابنعساکر)، تحقیق: علی شیری، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
- تقریب التهذیب؛ احمد بن علی بن محمد (ابنحجر عسقلانی)، تحقیق: محمد عوامة، سوریه: دار الرشید، ۱۴۰۶ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- خلاصة تذهیب تهذیب الکمال فی أسماء الرجال؛ احمد بن عبدالله خزرجی، تحقیق: عبدالفتاح أبوغدة، حلب و بیروت: مکتب المطبوعات الإسلامیة و دار البشائر، ۱۴۱۶ق.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- رجال الطوسی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک؛ جمالالدین ابوالفرج عبدالرحمن بن علی بن محمد جوزی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبد القادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۲ق