قسطلانی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | شهابالدین ابوالعباس احمد بن محمد بن ابیبکر بن عبدالملک بن احمد بن محمد بن حسین بن علی قسطلانی مصری |
| سرشناسی | حافظ حدیث، فقیه، خطیب و مورخ برجسته مصر در قرن نهم و دهم هجری |
| تولد | ۱۲ ذیالقعده ۸۵۱ قمری |
| وفات | ۸ محرم ۹۲۳ قمری |
| محل دفن | مدرسه عینیه، قاهره (در کنار خانهاش) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | خالد ازهری نحوی، محمد بن عبدالدائم بذالی، فخر مقسمی و... |
| تحصیلات | حفظ قرآن، قرائت صحیح بخاری بر العلوی النشاوی |
| مذهب | اهل سنت (شافعی) |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، فقه، تاریخ، خطابه، تفسیر |
| علت شهرت | تألیف «إرشاد السّاری فی شرح صحیح البخاری» و «المواهب اللدنیة بالمنح المحمدیة» |
شهابالدین ابوالعباس احمد بن محمد بن ابیبکر قسطلانی (۸۵۱-۹۲۳ قمری) از حافظان حدیث، فقیهان، خطیبان و مورخان اهل سنت مصری در قرن نهم و دهم هجری است. شهرت وی بیشتر به دلیل شرح بر صحیح بخاری با عنوان «إرشاد السّاری» است.
زندگی نامه
شهابالدین ابوالعباس احمد بن محمد بن ابیبکر بن عبدالملک بن احمد بن محمد بن حسین بن علی قسطلانی مصری، در دوازدهم ذیالقعده سال ۸۵۱ قمری در مصر دیده به جهان گشود. خاندان وی اصالتاً به قسطلانه (منطقهای در مصر) منسوب بودند و در همان دیار میزیستند.
قسطلانی مراحل رشد و تحصیل خود را در زادگاهش مصر سپری کرد. وی از کودکی به حفظ قرآن کریم همت گماشت و موفق به حفظ کتاب الهی شد. علاوه بر قرآن، متون مهم علمی آن عصر را نیز به حافظه سپرد، از جمله:
- قصیده شاطبیه در علوم قرائات
- الجزرية در تجوید
- الوردية در علم نحو
وی در محضر استادان برجسته زمان خود به فراگیری علوم گوناگون پرداخت. از جمله مهمترین دستاوردهای علمی وی، قرائت کامل صحیح بخاری بر العلوی النشاوی در پنج مجلس بود. این نشاندهنده تسلط و همت والای وی در فراگیری حدیث است.
قسطلانی برای تکمیل دانش خود به مکه مکرمه سفر کرد و در آنجا از محضر جمعی از علما بهره برد. از جمله آنان میتوان به نجم بن فهد و زینب بنت الشوبکی اشاره کرد.
استادان
قسطلانی از محضر جمع کثیری از علمای نامدار مصر و حجاز بهره برد. از مهمترین استادان وی میتوان به این افراد اشاره کرد:
- خالد بن عبدالله ازهری نحوی: از مشاهیر علمای نحو در قرن نهم
- محمد بن عبدالدائم بذالی
- فخر مقسمی
- جلال بکری
- نجم بن فهد: مورخ و محدث برجسته مکه
- عمر بن قاسم انصاری نشار
- عبدالغنی هيثمی: محدث نامدار
- زین عبدالدائم
- شهاب عبادی
- برهان عجلونی
قسطلانی به عنوان حافظ حدیث، فقیه، خطیب و مورخ در مصر شهرت یافت. وی مدتی خطیب مسجد جامع مصر بود و به وعظ و ارشاد مردم میپرداخت. تسلط وی بر علوم حدیث، به ویژه شرح نویسی بر صحیح بخاری، نام او را در میان محدثان برجسته جهان اسلام جاودانه ساخت.
تألیفات
قسطلانی تألیفات متعددی در زمینههای حدیث، سیره نبوی، مناقب اولیا، اذکار و مواعظ از خود بر جای گذاشت. مهمترین آثار وی عبارتند از:
- «إرشاد السّاری فی شرح صحیح البخاری»
- «الإسعاد فی تلخیص الإرشاد»
- «تحفة السامع و القاری بختم صحیح البخاری»
- «المواهب اللدنیة بالمنح المحمدیة»
- «الأنوار المضیئة فی شرح البردة»
- «الروض الزاهر فی مناقب الشیخ عبدالقادر»
- «نزهة الأبرار فی مناقب الشیخ أبی العباس أحمد الحرار»
- «إمتاع الأسماع و الأبصار»
- «زهر الریاض»
- «اللآلی السنیة»
- «لوامع الأنوار فی الأوعیة و الأذکار»
- «یقظة ذوی الاعتبار فی موعظة أهل الاعتبار»
وفات
قسطلانی سرانجام در شب جمعه، هشتم محرم سال ۹۲۳ قمری، در قاهره درگذشت. پیکر وی در مدرسه عینیه، در کنار خانهاش، به خاک سپرده شد.
روايت حديث غدير[۱]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده احمد بن محمد بن ابى بكر قَسطَلانى مصرى شافعى، ابوالعباس (ت ۸۵۱ - م ۹۲۶ ق) است. قسطلانى حديث غدير را از ترمذی و نسایی نقل كرده، و گفته كه طرق اين حدیث بسيار فراوان است. همچنين اشاره به كتاب ابن عقده در طرق حديث غدير دارد، و اينكه بسيارى از اسانيد اين حدیث صحيح و حسن اند.[۲] عیدروس و شوکانی[۳]: وى را توثيق كرده و در علم قرآن و حديث ستوده اند.
منابع
الدرر السنیه، شهاب الدین قسطلانی.