ویکی غدیر

ابوسعید خدری

ابوسعید خُدْری، با نام اصلی سعد بن مالک انصاری، از جمله صحابه برجسته پیامبر صلی الله علیه و آله و از راویان حدیث غدیر و احتجاج‌کنندگان به آن برشمرده شده است.

ابوسعید خدری
اطلاعات فردی
نام کاملسعد بن مالک بن سنان
سرشناسیصحابی برجسته رسول خدا صلی الله علیه و آله
تولد۱۰ سال پیش از هجرت
وفات۷۴ق
محل دفنبقیع
اطلاعات علمی
اطلاعات تکمیلی
زمینه فعالیتحدیث
علت شهرتنقل حدیث غدیر

روایت ابوسعید خدری از حدیث غدیر را محدثان بسیاری در آثارشان نقل کرده‌اند یا او را از جمله راویان آن برشمرده‌اند؛ از جمله: سلیم بن قیس هلالی در کتاب سلیم، ابن ابی‌عاصم در کتاب السنه، سلیمان بن احمد طبرانی در المعجم الاوسط، ابن‌عقده در کتاب الولایه، ابن‌مردویه اصفهانی در مناقب علی بن ابی‌طالب علیه السلام، ابونعیم اصفهانی در ما نزل من القرآن فی علی علیه السلام و حسکانی در شواهد التنزیل.

ابوسعید خدری، از بزرگان انصار، در مدینه متولد شد و از نوجوانی در برخی غزوات شرکت کرد. پدرش در جنگ احد به شهادت رسید. درباره موضع او نسبت به امیرالمؤمنین علیه السلام گزارش‌های متفاوتی وجود دارد؛ بااین‌حال، روایات متعددی از همراهی او با امام در جنگ‌های صفین و نهروان و نقل فضائل و جایگاه والای ایشان حکایت دارد. همچنین از منتقدان بنی‌امیه بود.

ابوسعید خدری از عالمان، فقیهان و راویان برجسته حدیث در مدینه بود و بیش از ۱۱۷۰ حدیث از پیامبر نقل کرده است. عالمان شیعه و اهل‌سنت او را ستوده‌اند و زهد، پارسایی و جایگاه علمی او مورد توجه منابع تاریخی و رجالی قرار گرفته است.

ابوسعید خدری و غدیر

ابوسعید خدری از جمله صحابه برجسته پیامبر صلی الله علیه و آله و از راویان حدیث غدیر و احتجاج‌کنندگان به آن برشمرده شده است:

روایت حدیث غدیر

روایت ابوسعید خدری از حدیث غدیر را محدثان بسیاری در آثارشان نقل کرده‌اند یا او را از جمله راویان آن برشمرده‌اند؛[۱] از جمله:


احتجاج به حدیث غدیر

احتجاج ابوسعید خدری با حدیث غدیر در برخی منابع نقل شده است؛ از جمله: «اِبْنُ عُقْدَةَ، أَنبَأَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا، أَنبَأَنَا عَليُّ بنُ قَادِم، أنبأنا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عَبْدِ اللّٰهِ بْنِ شَرِيكٍ، عَنْ سَهْمِ بْنِ حُصَيْنٍ اَلْأَسَدِيِّ، قَالَ: قَدِمْتُ إِلَى مَكَّةَ أَنَا وَ عَبْدُ اللّٰهِ بْنُ عَلْقَمَةَ - وَ كَانَ عَبْدُ اللّٰهِ بْنُ عَلْقَمَةَ سَبَّابَةٌ لِعَلِيٍّ دَهْراً - قَالَ: فَقُلْتُ لَهُ: هَلَ لَكَ فِي هَذَا يَعْنِي أَبَا سَعِيدٍ اَلْخُدْرِيَّ نُحْدِثُ بِهِ عَهْداً؟ قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: فَأَتَيْنَاهُ فَقَالَ: هَلْ سَمِعْتَ لِعَلِيٍّ رِضوَانُ اللّٰهِ عَلَيهِ مَنْقَبَةً؟ قَالَ: نَعَمْ، إِذَا حَدَّثْتُكَ فَسَلْ عَنْهَا اَلْمُهٰاجِرِينَ وَ اَلْأَنْصٰارِ وَ قُرَيش! إنَّ رَسُولَ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ قَامَ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ فَأَبْلَغَ، ثُمَّ قَالَ: يَا أَيُّهَا اَلنَّاسُ أَ لَسْتُ أَوْلىٰ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ؟ قَالُوا: بَلَى. قَالَهَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ قَالَ: ادنُ يَا عَلِيُّ فَرَفَعَ رَسُولُ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ يَدَيْهِ حَتَّى نَظَرْتُ إِلَى بَيَاضِ آبَاطِهِمَا قَالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِيٌّ مَوْلاَهُ» ثَلاَثَ مَرَّاتٍ. قَالَ: فَقَالَ عَبْدُ اللّٰهِ بْنُ عَلقَمَة: أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اَللّٰهِ صَلَّى اَللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ؟ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ: نَعَمْ وَ أَشَارَ إِلَى أُذُنَيْهِ وَ صَدْرِهِ وَ قَالَ: سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَ وَعَاهُ قَلبِي. قَالَ عَبْدُ اللّٰهِ بْنُ شَرِيكٍ: فَقَدِمَ عَلَيْنَا عَبْدُ اللّٰهِ بْنُ عَلْقَمَةَ، وَ سَهْمُ بْنُ حُصَيْنٍ، فَلَمَّا صَلَّيْنَا اَلْهِجِّيرَ، قَامَ عَبْدُ اَللّٰهِ بْنُ عَلقَمَةَ، فَقَالَ: إِنِّي أَتُوبُ إِلَى اَللَّهِ وَ أَسْتَغْفِرُهُ مِنْ سَبَّ عَلِيٍّ - ثَلاَثَ مَرَّاتٍ؛ ابن‌عقده از سهم بن حصین اسدی: من و عبدالله بن عَلقَمه به مکه آمدیم. عبدالله بن علقمه مدت‌ها به علی علیه السلام دشنام می‌داد. راوی می‌گوید: به او گفتم: آیا مایلی نزد این شخص، یعنی ابوسعید خُدری، برویم و با او دیداری تازه کنیم؟ گفت: آری. پس نزد ابوسعید رفتیم. عبدالله از او پرسید: آیا درباره علی، فضیلتی از پیامبر شنیده‌ای؟ ابوسعید گفت: آری؛ هرگاه آن را برایت نقل کردم، از مهاجران، انصار و قریش درباره‌اش بپرس و گواهی آنان را جویا شو. سپس گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله در روز غدیر خم برخاست و پیام خود را ابلاغ کرد. آن‌گاه فرمود: ای مردم، آیا من نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر نیستم؟ گفتند: چرا، چنین است. پیامبر این پرسش را سه بار تکرار کرد. سپس فرمود: ای علی، نزدیک بیا. رسول خدا صلی الله علیه و آله هر دو دست خود را بالا برد، تا آنجا که سفیدی زیر بغل‌های آن دو را دیدم، و سه بار فرمود: هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست. راوی می‌گوید: عبدالله بن علقمه پرسید: آیا خودت این سخن را از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدی؟ ابوسعید گفت: آری؛ و به گوش‌ها و سینه‌اش اشاره کرد و گفت: این دو گوشم آن را شنیدند و دلم آن را به خاطر سپرد. عبدالله بن شریک می‌گوید: پس از آن، عبدالله بن علقمه و سَهم بن حُصین نزد ما آمدند. هنگامی که نماز نیمروز را خواندیم، عبدالله بن علقمه برخاست و گفت: من از دشنام دادن به علی به درگاه خدا توبه می‌کنم و از او آمرزش می‌طلبم. این سخن را سه بار تکرار کرد».[۳۲]

زندگی‌نامه و شخصیت

به‌نقل از منابع، سعد بن مالک بن سنان، مشهور به ابوسعید خدری، از بزرگان قبیله خزرج و انصار مدینه بود که ده سال پیش از هجرت در مدینه به‌دنیا آمد.[۳۳] پدرش مالک بن سنان از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله بود و در جنگ احد به‌شهادت رسید.[۳۴] ابوسعید و ابوقتاده (صحابی مشهور پیامبر) برادران مادری یکدیگر بودند.[۳۵]

نقل شده که ابوسعید در سن سیزده‌سالگی برای شرکت در جنگ احد به پیامبر صلی الله علیه و آله معرفی شد، اما به دلیل سن کم پذیرفته نشد و پس از آن در غزوه بنی‌مصطلق، در حالی که پانزده‌ساله بود، شرکت نمود و در تمامی غزوات دیگر حضور یافت.[۳۶]

ابوسعید و امیرالمؤمنین علیه السلام

درباره موضع ابوسعید نسبت به خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام روایات متضادی وجود دارد: برخی او را، از نخستین روزهای پس از پیامبر صلی الله علیه و آله، از طرفداران امیرالمؤمنین علیه السلام دانسته‌اند[۳۷] و برخی گفته‌اند که در شورش طرفداران عثمان علیه امیرالمؤمنین علیه السلام حضور داشت و از بیعت با امام علیه السلام خودداری کرد.[۳۸] با این حال، نقل‌هایی از حضور او در جنگ‌های صفین[۳۹] و نهروان[۴۰] در کنار امام وجود دارد و از او احادیث متعددی در فضیلت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شده است؛ از جمله:

  • ابوسعید روایت می‌کند که پیامبر صلی الله علیه و آله به اصحابش دستور داد در جنگ‌های جمل، صفین و نهروان با ناکثین، قاسطین و مارقین بجنگند و تصریح کرد که در این جنگ‌ها باید همراه علی بن ابی‌طالب علیه السلام باشد.[۴۱]
  • ابوسعید نقل می‌کند که مردی یهودی از عمر بن خطاب درباره عالم‌ترین فرد امت پرسید و عمر او را به امیرالمؤمنین علیه السلام راهنمایی کرد. مرد یهودی با پرسش‌هایی درباره اولین سنگ، چشمه و درخت روی زمین و تعداد امامان امت اسلام به حقانیت امام علیه السلام پی برد و مسلمان شد. امیرالمؤمنین علیه السلام تصریح کرد که برای این امت دوازده امام هدایتگر از نسل پیامبر صلی الله علیه و آله خواهد بود.[۴۲]
  • ابوسعید خدری نقل می‌کند که در مکه، مردی عرب با ظاهری رعب‌آور نزد پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله آمد و درباره جایگاه علی علیه السلام در دل پیامبر صلی الله علیه وآله پرسید. پیامبر صلی الله علیه وآله با شنیدن این سؤال بسیار گریست و پس از دعا و توصیف فضایل امیرالمؤمنین علیه السلام آن مرد ناپدید شد. پیامبر صلی الله علیه و آله به ابوسعید گفت که آن مرد جبرئیل بود که برای تأکید بر مقام علی علیه السلام این سؤال را مطرح کرد تا این موضوع به‌عنوان عهد و پیمانی در میان مسلمانان باقی بماند.[۴۳]

ابوسعید پس از امیرالمؤمنین علیه السلام

گفته شده که ابوسعید با بنی‌امیه رابطه دوستانه نداشت و در فرصت‌های مختلف از آنان انتقاد می‌کرد؛ از جمله اعتراض او به معاویه درباره برچیدن قبرهای شهدای احد[۴۴] و اعتراض به مروان بن حکم در خطبه عید.[۴۵] از او روایاتی از پیامبر صلی الله علیه و آله علیه بنی‌امیه نقل شده است.[۴۶]

نقل شده که در واقعه حره که لشکریان یزید بن معاویه به مدینه حمله کردند، ابوسعید در غاری پنهان شد، اما توسط یکی از شامیان دیده شد. وقتی شامی به او حمله کرد، ابوسعید شمشیر کشید، ولی سپس به او گفت که اگر تو مرا بکشی، من تو را نمی‌کشم. پس از شناخته‌شدنش، شامی از او طلب بخشش کرد.[۴۷] در روایت دیگری آمده که لشکریان شام به خانه‌اش هجوم بردند و او را مورد ضرب و شتم قرار دادند و اموالش را غارت کردند.[۴۸]

وفات ابوسعید در منابع مختلف متفاوت گزارش شده است؛ ابن‌اثیر وفات او را در سال ۷۴ق گزارش کرده،[۴۹] ولی برخی منابع سال ۶۴ یا ۶۵ق را نیز ذکر کرده‌اند.[۵۰] مدفن او قبرستان بقیع مدینه دانسته شده است.[۵۱]

شخصیت علمی و اخلاقی

ابوسعید خدری از بزرگان انصار، از عقلاء و فضلای صحابه، از راویان برجسته احادیث پیامبر و از فقهای بزرگ مدینه برشمرده شده است.[۵۲] از او بیش از ۱۱۷۰ حدیث از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل شده که در منابع معتبر روایی آمده‌اند.[۵۳] همچنین گفته شده که او از مشاهیر اصحاب و تابعین نیز حدیث روایت کرده است.[۵۴]

گفته شده که ابوسعید در منابع شیعه و اهل سنت مورد ستایش قرار گرفته است؛ آنچنان که رجال‌شناسان شیعه او را بسیار ستوده‌اند و برخی او را در ردیف سلمان و ابوذر قرار داده‌اند.[۵۵] وی به زهد و پارسایی نیز مشهور بود و در این زمینه توسط ابونعیم اصفهانی مورد مدح قرار گرفته است.[۵۶]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۴۸.
  2. ↑ کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ص۱۸۸–۱۸۹.
  3. ↑ کتاب السنه، ص۵۹۲.
  4. ↑ المعجم الاوسط، ج۸، ص۲۱۳.
  5. ↑ کتاب الولایه، ص۱۵۵؛ کتاب الولایه، ص۱۶۳–۱۶۴؛ کتاب الولایه، ص۱۷۹.
  6. ↑ مناقب علی بن ابی‌طالب علیه السلام، ص۲۳۲.
  7. ↑ النور المشتعل، ص۵۶–۵۷.
  8. ↑ شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۰۱–۲۰۲.
  9. ↑ الامالی للصدوق، ص۱۸۸–۱۸۹؛ الامالی للصدوق، ص۵۷۴.
  10. ↑ تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۲۲۸–۲۲۹؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۲۳۷.
  11. ↑ الامالی للطوسی، ص۲۴۷.
  12. ↑ الخصائص العلویة، ص۱۰۴.
  13. ↑ تفسیر غرائب القرآن، ج۲، ص۶۱۶.
  14. ↑ المناقب، ص۱۳۵–۱۳۶.
  15. ↑ فرائد السمطین، ج۱، ص۷۴–۷۵.
  16. ↑ الفصول المهمة، ج۱، ص۲۴۶.
  17. ↑ الطرائف، ج۱، ص۱۴۱.
  18. ↑ مجمع الزوائد، ج۹، ص۱۰۸.
  19. ↑ تفسیر القرآن العظیم، ج۳، ص۲۵.
  20. ↑ البدایة و النهایه، ج۵، ص۲۱۱؛ البدایة و النهایه، ج۷، ص۳۴۷؛ البدایة و النهایه، ج۷، ص۳۴۹.
  21. ↑ اسنی المطالب، ص۴۸.
  22. ↑ عمدة القاری، ج۱۸، ص۲۰۶.
  23. ↑ تاریخ خلفاء، ص۲۰۱.
  24. ↑ الدر المنثور، ج۳، ص۱۹.
  25. ↑ بحار الانوار، ج۳۷، ص۱۲۱.
  26. ↑ کنز العمال، ج۱۳، ص۱۰۴؛ کنز العمال، ج۱۳، ص۱۵۷.
  27. ↑ سبل الهدی و الرشاد، ج۱۱، ص۲۹۴.
  28. ↑ نزل الابرار، ص۵۲.
  29. ↑ روح المعانی، ج۳، ص۲۳۴؛
  30. ↑ تفسیر المنار، ج۶، ص۳۸۴.
  31. ↑ سلسلة الأحادیث الصحیحة، ج۴، ص۳۳۰.
  32. ↑ کتاب الولایة، ص۲۱۵–۲۱۶.
  33. ↑ الاستیعاب، ج۲، ص۶۰۲؛ اسد الغابة، ج۲، ص۲۱۳.
  34. ↑ الاصابة، ج۳، ص۶۵.
  35. ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۳۱۰.
  36. ↑ الاستیعاب، ج۲، ص۶۰۲؛ اسد الغابة، ج۲، ص۲۱۳.
  37. ↑ الغارات، صفحه۳۷۳.
  38. ↑ البدء و التاریخ، ج۵، ص۱۲۳.
  39. ↑ المحبر، ص۲۹۱.
  40. ↑ تاریخ بغداد، ج۱، ص۱۹۲.
  41. ↑ فرائد السمطین، ج۱، ص۲۸۱.
  42. ↑ الکافی، ج۱، ص۵۳۱.
  43. ↑ المحاسن، ج۲، ص۳۳۱.
  44. ↑ شرح نهج البلاغة، ج۱۴، ص۲۶۴.
  45. ↑ الوافی بالوفیات، ج۱۵، ص۹۳.
  46. ↑ برای نمونه نگاه کنید: وقعة صفین، ص۲۱۶.
  47. ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۱۷۰.
  48. ↑ الإمامة و السیاسة، ج۱، ص۲۳۶.
  49. ↑ اسد الغابه، ج۲، ص۲۱۳.
  50. ↑ الکامل فی التاریخ - جلد: 4 صفحه: 363
  51. ↑ اسد الغابه، ج۲، ص۲۱۳.
  52. ↑ الاستیعاب، ج۲، ص۶۰۲؛ الاستیعاب، ج۴، ص۱۶۷۲؛ تاریخ بغداد، ج۱، ص۱۹۲.
  53. ↑ تهذیب الاسماء و اللغات، ص۴۱۳.
  54. ↑ تهذیب الاسماء و اللغات، ص۴۱۳–۴۱۴.
  55. ↑ الرجال، ص۳.
  56. ↑ حلیة الاولیاء، ج۱، ص۳۶۹–۳۷۰.

منابع

  • الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت: دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
  • أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابن‌اثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
  • أسنی المطالب فی مناقب سیدنا علی بن أبی طالب کرم الله وجهه؛ محمد بن محمد بن محمد جزری شافعی، تحقیق: محمدهادی امینی، اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی علیه السلام العامة، بی‌تا.
  • الإصابة فی تمییز الصحابة؛ احمد بن علی (ابن حجر عسقلانی)، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
  • الامامة و السیاسة؛ عبدالله بن مسلم (ابن‌قتیبه دینوری)، تحقیق: علی شیری، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۱۰ق.
  • البدء و التاریخ؛ مطهر بن طاهر مقدسی، قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة، بی‌تا.
  • البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
  • تاریخ بغداد أو مدینة السلام؛ احمد بن علی خطیب بغدادی، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق.
  • تاریخ الخلفاء؛ عبدالرحمن بن ابی‌بکر سیوطی، تحقیق: ابراهیم صالح، بیروت: دار صادر، ۱۴۱۷ق.
  • تاریخ مدینة دمشق؛ علی بن حسن شافعی (ابن‌عساکر)، تحقیق: علی شیری، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
  • تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان؛ نظام‌الدین حسن بن محمد قمی نیشابوری، تحقیق: زکریاء عمیرات، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۶ق.
  • تفسیر المنار (تفسیر القرآن الحکیم)؛ محمد رشید رضا، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، ۱۹۹۰م.
  • تهذیب الأسماء و اللغات؛ یحیی بن شرف النووی، بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
  • چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، به‌کوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
  • حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء؛ احمد بن عبدالله ابونعیم اصفهانی، تحقیق: کمال یوسف حوت، قاهره: دار أم القری، بی‌تا.
  • الدر المنثور فی التفسیر المأثور؛ عبدالرحمن بن ابی‌بکر سیوطی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۴ق.
  • الرجال؛ احمد بن محمد برقی، تحقیق: سید جلال‌الدین محدث ارموی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ ش.
  • روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی؛ محمود بن عبدالله آلوسی بغدادی، تحقیق: علی عبد الباری عطیة، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
  • سبل الهدی والرشاد، فی سیرة خیر العباد و ذکر فضائله و أعلام نبوته و أفعاله و أحواله فی المبدأ و المعاد؛ محمد بن یوسف صالحی شامی، تحقیق: عادل أحمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۴ق.
  • سلسلة الأحادیث الصحیحة وشیء من فقه‌ها وفوائدها؛ محمد ناصرالدین آلبانی، ریاض: مکتبة المعارف للنشر والتوزیع، ۱۴۱۵ق.
  • سیر اعلام النبلاء؛ محمد بن احمد ذهبی، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق.
  • شرح نهج‌البلاغة؛ عبدالحمید بن هبة الله (ابن ابی‌الحدید معتزلی)، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی، بی‌تا.
  • شواهد التنزیل لقواعد التفضیل فی الآیات النازلة فی أهل البیت صلوات الله و سلامه علیهم؛ عبیدالله بن عبدالله حسکانی، تحقیق: محمدباقر حسکانی، تهران: وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی (مؤسسة الطبع و النشر)، ۱۴۱۱ق.
  • الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
  • الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف؛ علی بن موسی بن طاووس (سید بن طاووس)، قم: مطبعة الخیام، ۱۴۰۰ق.
  • عمدة القاری شرح صحیح البخاری؛ بدر الدین محمود بن احمد عینی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  • الغارات؛ ابراهیم بن محمد ثقفی، تحقیق: میرجلال الدین محدث ارموی، تهران: انتشارات انجمن آثار ملی، ۱۳۹۵ق.
  • فرائد السمطین؛ ابراهیم بن محمد حموی جوینی، تحقیق: محمدباقر محمودی، بیروت: مؤسسة المحمودی، ۱۳۹۸ق.
  • الفصول المهمة فی معرفة الأئمة؛ علی بن محمد (ابن‌صباغ مالکی)، تحقیق: سامی غریری، قم: دارالحدیث، ۱۴۲۲ق.
  • الکافی؛ محمد بن یعقوب کلینی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
  • کتاب سلیم بن قیس الهلالی؛ سلیم بن قیس هلالی، تحقیق: علاءالدین موسوی، تهران: مؤسسة البعثة (قسم الدراسات الإسلامیة)، ۱۴۰۷ق.
  • کتاب السنه؛ احمد بن عمرو (ابن ابی‌عاصم)، بیروت: المکتب الاسلامی، ۱۴۱۳ق.
  • کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابن‌عقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
  • کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال؛ علاءالدین علی بن حسام‌الدین متقی هندی، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۹ق.
  • مجمع الزوائد و منبع الفوائد؛ علی بن ابوبکر هیثمی، تحقیق: تحقیق: حسام الدین القدسی، قاهره: مکتبة القدسی، ۱۴۱۴ق.
  • المحاسن؛ احمد بن محمد بن خالد برقی، تحقیق: سید جلال‌الدین محدث ارموی، قم: دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ق.
  • المحبر؛ محمد بن حبیب بغدادی، تحقیق: إیلزة لیختن شتیتر، بیروت: دار الآفاق الجدیدة، بی‌تا.
  • المعجم الأوسط؛ سلیمان بن احمد طبرانی، تحقیق: طارق بن عوض الله بن محمد و عبد المحسن بن ابراهیم الحسینی، قاهره: دار الحرمین، بی‌تا.
  • مناقب علی بن ابی‌طالب علیه السلام و ما نزل من القرآن فی علی علیه السلام؛ ابوبکر أحمد بن موسی ابن‌مردویه اصفهانی، تحقیق: عبدالرزاق محمد حسین حرزالدین، قم: دارالحدیث، ۱۴۲۴ق.
  • نزل الابرار بما صح من مناقب اهل البیت الاطهار؛ محمد بن معتمد بدخشانی، تحقیق: محمدهادی امینی، اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی علیه السلام العامة، ۱۴۰۳ق.
  • الوافی بالوفیات؛ خلیل بن أیبک بن عبدالله صفدی، تحقیق: أحمد الأرناؤوط و ترکی مصطفی، بیروت: دار إحیاء التراث، ۱۴۲۰ق.
  • وقعة صفین؛ نصر بن مزاحم منقری، تحقیق: محمد عبدالسلام هارون، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
برگرفته از «https://wikighadir.com/index.php?title=ابوسعید_خدری&oldid=75734»