جریر بن عبدالله بجلی
جُرَیر بن عبدالله بَجَلی یکی از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله دانسته شده که حدیث غدیر را نقل کرده است. سلیمان بن احمد طبرانی در المعجم الکبیر، ابن‌عقده در کتاب الولایه، موفق بن احمد خوارزمی در مقتل الحسین علیه السلام و سید بن طاووس در الطرائف حدیث غدیر را از او نقل کرده‌اند یا او را جزء راویان آن برشمرده‌اند.
جریر بن عبدالله در دوره خلفای نخستین از فرماندهان فتوحات ایران بود و در دوران عثمان همدان را فتح کرد. در حکومت امیرالمؤمنین علیه السلام از مقام خود عزل شد و پس از ناکامی در مأموریت شام، در جنگ صفین از همراهی امام خودداری کرد.
برخی محققان شیعه جریر را متهم به ترک امیرالمؤمنین علیه السلام و عدم حمایت از او می‌دانند. در برخی کتاب‌ها، او دوستدار عثمان و هوادار بنی‌امیه معرفی شده و مسجد او در کوفه به عنوان مسجد ملعونه شناخته شده است.
جایگاه: روایت حدیث غدیر
یکی از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله که حدیث غدیر را نقل کرده جریر بن عبدالله بجلی برشمرده شده است.[۱] سلیمان بن احمد طبرانی در المعجم الکبیر،[۲] ابن‌عقده در کتاب الولایه،[۳] موفق بن احمد خوارزمی در مقتل الحسین علیه السلام،[۴] سید بن طاووس در الطرائف،[۵] علی بن ابوبکر هیثمی در مجمع الزوائد،[۶] ابن‌کثیر در البدایة و النهایة،[۷] جلال‌الدین سیوطی در تاریخ خلفاء[۸] و متقی هندی در کنز العمال[۹] حدیث غدیر را از او نقل کرده‌اند یا او را جزء راویان آن برشمرده‌اند.
علامه امینی در الغدیر حدیث غدیر جریر را به‌نقل از مجمع الزوائد هیثمی و او به‌نقل از المعجم الکبیر طبرانی چنین نقل کرده است: «شهدنا الموسم في حِجّة الوداع، فبلغنا مكاناً يقال له: غدير خُمّ، فنادى: الصلاة جامعة، فاجتمع المهاجرون و الأنصار، فقام رسول اللَّه صلى الله عليه و سلم وسطنا، قال: يا أيّها الناس بِمَ تَشهدون؟ قالوا: نشهد أن لا إله إلّا اللَّه. قال: ثمّ مَهْ؟ قالوا: و أنَّ محمداً عبده و رسوله. قال: فمن وليّكم؟ قالوا: اللَّه و رسوله مولانا. ثمّ ضرب بيده إلى عضد عليّ، فأقامه، فنزع عضده، فأخذ بذراعيه، فقال: من يكن اللَّه و رسوله مولاه فإنَّ هذا مولاه، اللّهمّ والِ من والاه، و عادِ من عاداه، اللّهمّ من أحبّه من الناس فكن له حبيباً، و من أبغضه فكن له مبغضاً، اللّهمّ إني لا أجد أحداً استودعه في الأرض بعد العبدَين الصالحَين [غيرك]، فاقضِ له بالحسنى. قال بِشْر: قلتُ: مَنْ هذان العبدان الصالحان؟ قال: لا أدري؛ جریر بن عبدالله بجلی نقل می‌کند: ما در حجة الوداع، محلّی به نام غدیر خم، حاضر شدیم. نماز جماعت برگزار شد و مهاجران و انصار گرد آمدند. پیامبر صلی الله علیه و آله وسط جمع ایستاد و پرسید: ای مردم، چه شهادت می‌دهید؟ گفتند: شهادت می‌دهیم که هیچ معبودی جز خدا نیست. پیامبر پرسید: چه چیز دیگری؟ پاسخ دادند: شهادت می‌دهیم که محمد بنده و فرستادهٔ خداست. سپس پرسید: پس ولیّ شما کیست؟ گفتند: خدا و پیامبرش ولیّ ما هستند. سپس دستش را به‌سوی علی علیه‌السلام برد و او را برپا داشت، بعد بازوهایش را گرفت و فرمود: هرکس خدا و پیامبرش ولیّ او باشد، پس این علی ولیّ اوست. خدایا! دوست بدار آنکه دوستش دارد و دشمن بدار آنکه دشمنش دارد. خدایا! هرکس علی را دوست داشته باشد، تو نیز او را دوست بدار و هر کس علی را دشمن بدارد، تو نیز دشمنش باش. خدایا! کسی را که بعد از این دو بنده صالح (که حضرت علی و پیامبر هستند) به تو می‌سپارم نمی‌یابم، پس برایش به نیکی حکم فرمای. بِشر پرسید: این دو بنده صالح کیستند؟ پاسخ داده شد: نمی‌دانم».[۱۰]
شخصیت و حیات
بر اساس منابع، ابوعمرو جریر بن عبدالله بن جابر بن مالک بجلی از اصحاب پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بود در یمن به‌دنیا آمد[۱۱] و در رمضان سال دهم قمری به‌حضور پیامبر صلی الله علیه و آله رسید و اسلام آورد.[۱۲]
به‌نقل از منابع، در زمان خلافت ابوبکر، جریر برای سرکوب چند مورد از رخدادهای رده مأموریت یافت.[۱۳] از این زمان به بعد، جریر به‌عنوان یکی از فرماندهان فتوحات در مناطق مرزی ایران حضور داشت و به مقام فرماندهی رسید.[۱۴] در دوران خلافت عثمان، جریر به ادامه فتوحات در ایران پرداخت و در سال بیست و دوم قمری همدان را فتح کرد.[۱۵] در این جنگ، جریر از ناحیه چشم مجروح و یک چشم خود را از دست داد.[۱۶]
جریر تا زمان حکومت امیرالمؤمنین علیه السلام بر این منطقه حکومت کرد تا امام او را از حکومت آنجا عزل کرد.[۱۷] گفته شده که امام جریر را به‌عنوان قاصد به شام فرستاد و جریر در این مأموریت وظایف خود را به‌خوبی انجام نداد.[۱۸] نقل شده که جریر در جنگ صفین با امیرالمؤمنین علیه السلام همراهی نکرد.[۱۹]
برخی محققان شیعه جریر را متهم به ترک امیرالمؤمنین علیه السلام و عدم حمایت از او می‌دانند.[۲۰] در برخی کتاب‌ها، او دوستدار عثمان و هوادار بنی‌امیه معرفی شده و مسجد او در کوفه به عنوان مسجد ملعونه شناخته شده است.[۲۱] در نهایت، جریر بن عبدالله بجلی در سال ۵۱ یا ۵۴ هجری در قرقیسیاء از دنیا رفت.[۲۲]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۴۱.
- ↑ المعجم الکبیر، ج۲، ص۳۵۷–۳۵۸؛ المعجم الکبیر، ج۵، ص۱۹۳–۱۹۴.
- ↑ کتاب الولایة، ص۲۵۵.
- ↑ مقتل الحسین علیه السلام، ج۱، ص۸۱.
- ↑ الطرائف، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ مجمع الزوائد، ج۹، ص۱۰۶.
- ↑ البدایة و النهایة، ج۷، ص ۳۴۹.
- ↑ تاریخ الخلفاء، ص۲۰۱.
- ↑ کنز العمال، ج۱۳، ص۱۰۴–۱۰۵.
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۶۱–۶۲.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۹۹؛ الاصابه، ج۱، ص۵۸۱–۵۸۲.
- ↑ تاریخ الطبری، ج۳، ص۱۵۸.
- ↑ تاریخ الطبری، ج۳، ص۳۲۲.
- ↑ فتوح البلدان، ص۲۴۲؛ الکامل، ج۳، ص۹.
- ↑ الکامل، ج۳، ص۲۳.
- ↑ المحبر، ص۳۰۲.
- ↑ وقعة الصفین، ص۲۷.
- ↑ وقعة صفین، ص۵۵؛ وقعة صفین، ص۵۹.
- ↑ جمل من انساب الاشراف، ج۲، ص۲۷۷.
- ↑ جامع الرواة، ج۱، ص۱۴۷–۱۴۸؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۵۸۵.
- ↑ الکافی، ج۳، ص۴۹۰.
- ↑ تاریخ مدینة دمشق، ج۱، ص۲۲۱–۲۲۲.
منابع
- الإصابة فی تمییز الصحابة؛ احمد بن علی (ابن حجر عسقلانی)، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
- البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- تاریخ الخلفاء؛ عبدالرحمن بن ابی‌بکر سیوطی، تحقیق: ابراهیم صالح، بیروت: دار صادر، ۱۴۱۷ق.
- تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک)؛ محمد بن جریر طبری، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: بی‌نا، بی‌تا.
- جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الأسناد؛ محمد بن علی اردبیلی، بیروت: دارالاضواء، ۱۴۰۳ق.
- جمل من أنساب الأشراف؛ احمد بن یحیی بن داود بلاذری، تحقیق: سهیل زکار وریاض الزرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، به‌کوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف؛ علی بن موسی بن طاووس (سید بن طاووس)، قم: مطبعة الخیام، ۱۴۰۰ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- فتوح البلدان؛ احمد بن یحیی بلاذری، بیروت: دار و مکتبة الهلال، ۱۹۸۸م.
- الکافی؛ محمد بن یعقوب کلینی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- الکامل فی التاریخ؛ علی بن محمد جزری (ابن اثیر)، بیروت: دار صادر و دار بیروت، ۱۳۸۵ق.
- کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابن‌عقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
- کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال؛ علاءالدین علی بن حسام‌الدین متقی هندی، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۹ق.
- مجمع الزوائد و منبع الفوائد؛ علی بن ابوبکر هیثمی، تحقیق: تحقیق: حسام الدین القدسی، قاهره: مکتبة القدسی، ۱۴۱۴ق.
- المحبر؛ محمد بن حبیب، تحقیق: ایلزه لیشتن اشتتر، حیدرآباد دکن: بی‌نا، ۱۳۶۱ق.
- المعجم الکبیر؛ سلیمان بن احمد طبرانی، تحقیق: حمدی سلفی، قاهره: مکتبة ابن تیمیة، بی‌تا.
- مقتل الحسین علیه السلام؛ موفق بن احمد بکری مکی حنفی خوارزمی، قم: انتشارات أنوار الهدی، ۱۴۲۳ق.
- وقعة صفین؛ نصر بن مزاحم منقری، تحقیق: محمد عبدالسلام هارون، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.