عمرو بن عبدالله سبیعی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابواسحاق عمرو بن عبدالله بن علی سبیعی همدانی |
| سرشناسی | از ائمه تابعین |
| وفات | ۱۲۷ق |
| اطلاعات علمی | |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث |
| علت شهرت | راوی حدیث غدیر |
عمرو بن عبدالله سبیعی (درگذشت: ۱۲۷ق) از ائمه تابعین و از جمله کسانی شمرده شده که حدیث غدیر را در ضمن ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه و داستان تهنیت نقل کرده است. کسانی از جمله احمد بن حنبل در مسند و عاصمی در زین الفتی حدیث غدیر را از عمرو بن عبدالله نقل کردهاند.
ابنقتیبه دینوری او را در شمار شیعیان ذکر کرده، اما از میان رجالیان شیعه محمدتقی شوشتری در قاموس الرجال او را از اهل سنت دانسته است. احادیث وی در کتب معتبر شیعه و اهل سنت مانند صحاح ششگانه، کافی کلینی و تهذیب نوشته شیخ طوسی نقل شده است. شیخ طوسی او را از اصحاب امیرالمؤمنین علیه السلام، امام حسن علیه السلام و امام صادق علیه السلام دانسته است.
در مقابل برخی از علمای اهل سنت که او را ثقه دانستهاند، برخی رجالیان شیعه، مانند صاحب معجم رجال الحدیث، او را ثقه ندانسته است.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
عمرو بن عبداللَّه سبیعی (درگذشت: ۱۲۷ق) از ائمه تابعین و از جمله کسانی شمرده شده که حدیث غدیر را در ضمن ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه و داستان تهنیت نقل کرده است.[۱] کسانی از جمله احمد بن حنبل در مسند[۲] و عاصمی در زین الفتی[۳] حدیث غدیر را از عمرو بن عبدالله نقل کردهاند.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَكِيمٍ الْأَوْدِيُّ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ (عمرو بن عبدالله سبیعی)، عَنْ سَعِيدِ بْنِ وَهْبٍ، وَعَنْ زَيْدِ بْنِ يُثَيْعٍ، قَالا: نَشَدَ عَلِيٌّ النَّاسَ فِي الرَّحَبَةِ: مَنْ سَمِعَ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ إِلا قَامَ، قَالَ: فَقَامَ مِنْ قِبَلِ سَعِيدٍ سِتَّةٌ، وَمِنْ قِبَلِ زَيْدٍ سِتَّةٌ، فَشَهِدُوا أَنَّهُمْ سَمِعُوا رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لِعَلِيٍّ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ: أَلَيْسَ اللهُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ؟ قَالُوا: بَلَى قَالَ: اللهُمَّ مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ، فَعَلِيٌّ مَوْلاهُ، اللهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ، وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ؛ از ابیاسحاق، از عمرو بن مرة، و از سعید بن وهب، و از زید بن یثیع نقل شده که گفتند: ما شنیدیم علی علیه السلام در رحبه چنین گفت: (و سپس متن حدیث غدیر را ذکر کرد)؛ در آنجا سیزده نفر برخاستند و شهادت دادند که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هر که من مولای اویم، علی مولای اوست. خدایا دوست بدار کسی را که او را دوست دارد، و دشمن بدار کسی را که او را دشمن دارد، و یاری کن کسی را که او را یاری میکند، و خوار کن کسی را که او را خوار میدارد».[۴]
شخصیت و وثاقت
بهنقل از منابع، ابواسحاق عمرو بن عبداللّه بن علی سبیعی همدانی کوفی از بزرگان تابعین و راویان حدیث است.[۵] وی در زمان خلافت عثمان متولد شد و توانست جمعی از صحابه، از جمله امیرالمؤمنین علیه السلام و زنان پیامبر صلی الله علیه و آله، را درک کند.[۶]
نقل شده که او از تابعین طبقه سوم و مردی پارسا و حافظ قرآن بود و به روزههای مستمر و قرائتهای فراوان قرآن مشهور بود.[۷] سبیعی به جوانان سفارش میکرد که از نیروی جوانی خود بهره ببرند و گفت که شبها هزار آیه قرآن میخوانده و ماههای حرام و سه روز از هر ماه و دوشنبه و پنجشنبه را روزه میگرفته است.[۸]
ابنقتیبه دینوری او را در شمار شیعیان ذکر کرده،[۹] اما از میان رجالیان شیعه محمدتقی شوشتری در قاموس الرجال او را از اهل سنت دانسته است.[۱۰] از او نقل شده که در مورد مسح بر کفشها از محمد بن علی بن حسین علیه السلام پرسیده و او را از آن نهی کرده است؛ به همین دلیل سبیعی نیز از آن پس مسح نکرده است.[۱۱] این امر باعث شده برخی محققان مانند سید ابوالقاسم خویی احتمال دهند که او از اهل سنت بوده است.[۱۲]
ذهبی او را از ائمه تابعین کوفه و از افراد اثباتشده میداند، اگرچه در کهولت سن دچار فراموشی شده بود.[۱۳] ابوداود الطیالسی او را عالمترین مردم به حدیث امیرالمؤمنین علیه السلام و ابنمسعود دانسته است.[۱۴] علی بن المدینی گفته که ابو إسحاق از حدود ۷۰ یا ۸۰ نفر روایت کرده که هیچکس جز او از آنها روایت نکرده است و مشیخته به حدود ۳۰۰ نفر میرسد.[۱۵]
وی قرآن را بر بزرگان متعددی از جمله ابی عبدالرحمن السلمی و الأسود بن یزید قرائت کرده است. در زمان معاویه در جنگهای روم شرکت داشته و گفته است که در زمان فرماندهی زیاد بن ابیه شش یا هفت غزوه را تجربه کرده است.[۱۶] گفته شده که در زمان قیام مختار بن ابیعبیده ثقفی غایب بوده و در خراسان بوده است.[۱۷] در سال فوتش (۱۲۷ق) که ضحاک بن قیس خوارجی وارد کوفه شد، ابو إسحاق درگذشت و گفته شده که ضحاک هنگام دیدن جنازه او گفته است: «گویی این جنازه متعلق به یک ربانی است».[۱۸]
ابو إسحاق از صحابه چون اسامة بن زید، الأسود بن یزید، انس بن مالک، جریر بن عبدالله البجلی، زید بن ارقم، ابنعباس، ابن عمر و دیگران روایت کرده است. همچنین او راویانی چون آبان بن تغلب، جریر بن حازم، الثوری، سفیان بن عیینة، علی بن صالح، قتادة و فرزندان و نوههای خود بودهاند.[۱۹]
احادیث وی در کتب معتبر شیعه و اهل سنت مانند صحاح ششگانه، کافی کلینی و تهذیب نوشته شیخ طوسی نقل شده است.[۲۰] شیخ طوسی او را از اصحاب امیرالمؤمنین علیه السلام،[۲۱] امام حسن علیه السلام[۲۲] و امام صادق علیه السلام[۲۳] دانسته است.
در مقابل برخی از علمای اهل سنت که او را ثقه دانستهاند،[۲۴] برخی رجالیان شیعه، مانند صاحب معجم رجال الحدیث، او را ثقه ندانسته است.[۲۵] گفته شده یکی از دلایل نقد ابوإسحاق سبیعی این است که از عمر بن سعد بن ابیوقاص،[۲۶] فرمانده سپاه قاتلان امام حسین علیه السلام، و شمر بن ذیالجوشن،[۲۷] کسی که سر امام حسین علیه السلام را جدا کرد، حدیث نقل کرده است.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۱۵۹؛ چکیده عبقات الانوار، ص۱۷۵.
- ↑ مسند احمد، ج۲، ص۲۶۲.
- ↑ العسل المصفی، ج۲، ص۲۵۶.
- ↑ مسند احمد، ج۲، ص۲۶۲.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۲؛ الرواة المشترکون، ج۲، ص۲۲۴–۲۲۵.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۱۱–۳۱۲؛ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۲–۳۹۳.
- ↑ میزان الاعتدال، ج۳، ص۲۷۰.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۷.
- ↑ المعارف، ۶۲۵.
- ↑ قاموس، ج۸، ص۱۱۹.
- ↑ الرواة المشترکون، ج۲، ص۲۲۵.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۱۴، ص۱۲۲.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۴.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۴۰۱.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۴.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۴–۳۹۵.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۷.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۴۰۰.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۳–۳۹۴.
- ↑ الرواة المشترکون، ج۲، ص۲۲۷.
- ↑ ال الطوسی، ص۸۷. ج
- ↑ رجال الطوسی، ص۹۶.
- ↑ رجال الطوسی، ص۲۴۸.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید: سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۴.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۱۴، ص۱۲۲.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۳.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۳۹۳.
منابع
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- رجال الطوسی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
- الرواة المشترکون بین الشیعة و السنة: دراسه تسلط الضوء علی جانب من احوالهم و آرائهم و النقاط المضیئه فی حیاتهم؛ حسین عزیزی و همکاران، تهران: مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة، ۱۴۳۰ق.
- سیر اعلام النبلاء؛ محمد بن احمد ذهبی، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- العسل المصفی من تهذیب زین الفتی فی شرح سورة هل أتی؛ احمد بن محمد عاصمی، محمدباقر محمودی، قم: مجمع إحیای فرهنگ اسلامی، ۱۴۱۸ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- مسند أحمد؛ أحمد بن محمد بن حنبل شیبانی، تحقیق: شعیب الأرنؤوط و عادل مرشد، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۱ق.
- المعارف؛ ابوقتیبه عبدالله بن مسلم دینوری، تحقیق: ثروت عکاشه، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، ۱۹۹۲م.
- میزان الاعتدال فی نقد الرجال؛ شمسالدین محمد بن احمد ذهبی، تحقیق: علی محمد بجاوی، بیروت: دار المعرفة للطباعة والنشر، ۱۳۸۲ق.