حبشی بن جناده سلولی
حَبَشِیّ بْنِ جُنَادَةَ سَلولیّ از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و یاران امیرالمؤمنین علیه السلام از جمله راویان حدیث غدیر برشمرده شده است. او همچنین از شهادت‌دهندگان به این حدیث در ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین به حدیث غدیر در مناشده رحبه برشمرده شده است.
برخی از کسانی که حدیث غدیر حبشی بن جناده را در آثارشان نقل کرده‌اند چنین برشمرده شده‌اند: ابن ابی‌عاصم در کتاب السنه، سلیمان بن احمد طبرانی در المعجم الکبیر، ابن‌عقده در کتاب الولایه، ابن‌اثیر در اسد الغابة و محب‌الدین طبری در الریاض النضره.
حبشی از یاران و محبان امیرالمؤمنین علیه السلام بود؛ در جنگ‌های سه‌گانه امیرالمؤمنین علیه السلام در سپاه آن حضرت حضور داشت، زیرا خود از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیده بود که بعد از من بهترین انسان علی بن ابی‌طالب علیه السلام است. برخی رجالیان اهل سنت او را توثیق کرده‌اند.
جایگاه: حبشی بن جناده و غدیر
حبشی بن جناده سلولی از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و یاران امیرالمؤمنین علیه السلام از جمله راویان حدیث غدیر برشمرده شده است.[۱] او همچنین از شهادت‌دهندگان به این حدیث در ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین به حدیث غدیر در مناشده رحبه برشمرده شده است.[۲]
روایت حدیث غدیر
روایت حبشی بن جناده از حدیث غدیر را افراد زیر در آثارشان نقل کرده‌اند:
- ابن ابی‌عاصم در کتاب السنه[۳]
- سلیمان بن احمد طبرانی در المعجم الکبیر[۴]
- ابن‌عقده در کتاب الولایه[۵]
- محمد بن سعید ابن‌دبیثی در ذیل تاریخ بغداد[۶]
- ابن‌اثیر در اسد الغابة[۷]
- محب‌الدین طبری در الریاض النضره[۸]
- ابن‌کثیر در البدایة و النهایة[۹]
- ابن‌جزری در اسنی المطالب[۱۰]
- علی بن ابوبکر هیثمی در مجمع الزوائد[۱۱]
- سیوطی در تاریخ خلفاء[۱۲]
- محمد بن یوسف صالحی شامی در سبل الهدی و الرشاد[۱۳]
- محمدباقر مجلسی در بحار الانوار[۱۴]
- محمد مرتضی حسینی زبیدی در لقط اللآلی[۱۵]
- محمد بن جعفر کتانی در نظم المتناثر[۱۶]
- محمد بن معتمد بدخشانی در نزل الابرار[۱۷]
متن حدیث غدیر به روایت حبشی بن جناده
طبرانی در المعجم الکبیر روایت حبشی بن جناده چنین نقل کرده است: «عن ابى اسحاق الهمدانى، قال: سمعت حبشى بن جناده يقول: سمعت رسول‌الله صلى الله عليه و آله يقول يوم غدير: اللهم من كنت مولاه فعلى مولاه. اللهم وال من والاه، و عاد من عاداه، و انصر من نصره، و اعن من اعانه:؛ از ابواسحاق همدانى: شنيدم حبشى بن جناده مى‌گفت: شنيدم رسول خدا صلى الله عليه و آله روز غدير فرمود: خداوندا، هر كس من بر او ولايت دارم على عليه السلام هم بر او ولايت دارد. خدايا، دوست بدار هركس او را دوست دارد، و دشمن بدار هر كس با او دشمن است، و يارى كن هر كس او را يارى كند، و كمک باش براى هر كس او را كمک كند».[۱۸] هیثمی حدیث غدیر به‌نقل از حبشی بن جناده را، که متضمن دعای پیامبر صلی الله علیه و آله است، صحیح دانسته است.[۱۹]
حبشی بن جناده در ماجرای رحبه کوفه
حبشی بن جناده از جمله صحابه‌ای دانسته شده که در سال ۳۵ق در ماجرای رحبه به حدیث غدیر شهادت داد؛ هنگامی که امیرالمؤمنین علیه السلام از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله خواست که اگر حدیث غدیر را از آن حضرت شنیده‌اند برخیزند و شهادت دهند.[۲۰]
این ماجرا در اسد الغابه نوشته ابن اثیر چنین آمده است: «عن الأصبغ بن نباتة، قال: نشد عليّ الناس في الرحبة: من سمع النبي صلى اللّٰه عليه و سلم يوم غدير خم؟ ما قال إلا قام، و لا يقوم إلا من سمع رسول اللّٰه صلى اللّٰه عليه و سلم يقول، فقام بضعة عشر رجلا فيهم: أبو أيوب الأنصاري، و أبو عمرة بن عمرو بن محصن، و أبو زينب، و سهل ابن حنيف، و خزيمة بن ثابت، و عبد اللّٰه بن ثابت الأنصاري، و حبشي بن جنادة السلولي، و عبيد بن عازب الأنصاري، و النعمان بن عجلان الأنصاري، و ثابت بن وديعة الأنصاري، و أبو فضالة الأنصاري، و عبد الرحمن بن عبد رب الأنصاري، فقالوا: نشهد أنا سمعنا رسول اللّٰه صلى اللّٰه عليه و سلم يقول: ألا إن اللّٰه عز و جل وليّى و أنا ولى المؤمنين، ألا فمن كنت مولاه فعلى مولاه، اللّٰهمّ وال من والاه، و عاد من عاداه، و أحب من أحبه، و أبغض من أبغضه، و أعن من اعانه؛ أصبغ بن نباته گفت: امیرالمؤمنین علی علیه السلام در میان مردم در رحبه کوفه مردم را قسم دادند و فرمودند: کسی که روز غدیر خم سخنان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله را شنیده است، مگر اینکه بایستد؛ و کسی برنمی‌خیزد مگر اینکه سخنان پیامبر خدا صلی الله علیه و آله را شنیده باشد. چندین نفر برخاستند که از جمله آنها بودند: ابویوب انصاری، ابوعمرة بن عمرو بن محصن، ابوزینب بن عوف انصاری، سهل بن حنیف، خزیمه بن ثابت، عبدالله بن ثابت انصاری، حبشی بن جناده السلولی، عبید بن عازب انصاری، نعمان بن عجلان انصاری، ثابت بن ودیعه انصاری، ابو فضاله انصاری، و عبدالرحمن بن عبدرب انصاری. آنها گفتند: شهادت می‌دهیم که ما رسول خدا صلی الله علیه و آله را شنیدیم که فرمود: آگاه باشید هر که من مولای اویم، علی نیز مولای اوست. پروردگارا، دوستدار کسی باش که او را دوست بدارد و دشمن کسی باش که او را دشمن بدارد، و یاری‌کننده کسی باش که او را یاری کند».[۲۱]
شخصیت و زندگی
ابوالجنوب حبشی بن جنادة بن نصر بن اسامه سلولی از جمله صحابه‌ای پیامبر صلی الله علیه و آله برشمرده شده که از او روایت کرده است.[۲۲] در روایتی آمده که وی در سه غزوه حضور داشته،[۲۳] اما ظاهراً او نخستین بار در حجةالوداع به ملاقات رسول خدا صلی الله علیه و آله نائل شده[۲۴] و در همین حج و بعد از آن احادیثی از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیده است.[۲۵] او از صحابه‌ای دانسته شده که در کوفه ساکن شدند.[۲۶]
حبشی از یاران و محبان امیرالمؤمنین علیه السلام بود؛ در جنگ‌های سه‌گانه امیرالمؤمنین علیه السلام در سپاه آن حضرت حضور داشت،[۲۷] زیرا خود از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیده بود که بعد از من بهترین انسان علی بن ابی‌طالب علیه السلام است.[۲۸] نقل شده مردی از حبشی عیادت نمود و به او گفت: بر تو نمی‌ترسم مگر به‌جهت همراهی با علی علیه السلام. وی در پاسخ گفت: از میان اعمالم بیش از همه بدین عمل امید بسته‌ام.[۲۹] نقل شده که ظاهراً برخی از بستگانش نیز گرایش علوی داشته‌اند، زیرا برادرزاده‌اش عبدالله بن ورقاء بن جناده از جمله حاضران در سپاه توابین در نبرد عین الورده علیه بنی‌امیه بوده است.[۳۰]
علاوه بر حدیث غدیر، از او روایاتی دیگر درباره فضایل امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شده است؛ از جمله، ابن ماجه قزوینی از حبشی روایت کرده که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: علی علیه السلام از من و من از علی علیه السلام هستم، و دِین من را جز علی علیه السلام کسی ادا نمی‌کند.[۳۱] همچنین او از جمله راویان است، که طبرانی در المعجم الکبیر روایت او را نقل کرده است[۳۲] شمس‌الدین ذهبی این روایت را معتبر دانسته است.[۳۳]
جایگاه روایی
به‌نقل از منابع، ابوعمرو عامر بن شراحیل شعبی کوفی و ابواسحاق عمرو بن عبدالله سبیعی همدانی کوفی از وی روایت کرده‌اند.[۳۴] از میان صاحبان صحاح سته، ابن‌ماجه قزوینی، ترمذی و نسائی از وی روایت آورده‌اند.[۳۵]
ابن‌عدی مدخلی از کتاب الضعفاء خود را به حبشی بن جناده اختصاص داده، اما در پایان این مدخل ابراز نموده که امید می‌رود که ضعفی متوجه وی نباشد.[۳۶] اما علی‌رغم این اظهارنظر، ذهبی از این بابت که نام حبشی در شمار ضعفاء یاد شده به ابن‌عدی انتقاد کرده است.[۳۷] ابن‌حبّان نیز حبشی را توثیق کرده است.[۳۸]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۴۲.
- ↑ دانشنامه غدیر، ج۷، ص۱۰۴.
- ↑ کتاب السنه، ص۵۹۱.
- ↑ المعجم الکبیر، ج۴، ص۱۶.
- ↑ کتاب الولایة، ص۲۳۷.
- ↑ ذیل تاریخ مدینة السلام، ج۱، ص۳۱۶.
- ↑ اسد الغابة، ج۳، ص۳۶۶.
- ↑ الریاض النضرة، ج۳، ص۱۲۷.
- ↑ البدایة و النهایة، ج۵، ص۲۱۳.
- ↑ اسنی المطالب، ص۴۸.
- ↑ مجمع الزوائد، ج۹، ص۱۰۶.
- ↑ تاریخ الخلفاء، ص۲۰۱.
- ↑ سبل الهدی و الرشاد، ج۱۱، ص۲۹۴.
- ↑ بحار الانوار، ج۳۷، ص۲۰۱.
- ↑ لقط اللآلی، ص۲۰۶.
- ↑ نظم المتناثر، ص۱۹۴.
- ↑ نزل الابرار، ص۵۲.
- ↑ المعجم الکبیر، ج۴، ص۱۶.
- ↑ مجمع الزوائد، ج۹، ص۱۰۶.
- ↑ دانشنامه غدیر، ج۷، ص۱۰۴.
- ↑ اسد الغابة، ج۳، ص۳۶۶.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۴۹.
- ↑ المعرفة و التاریخ، ج۲، ص۶۲۵.
- ↑ اسد الغابة، ج۱، ص۴۳۹؛ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۴۹.
- ↑ برای نمونه‌ای از این روایات نگاه کنید: اسد الغابة، ج۱، ص۴۳۹.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۴۹.
- ↑ المعرفة و التاریخ، ج۲، ص۶۲۵.
- ↑ مناقب علی بن ابی‌طالب، ص۱۱۱.
- ↑ الطبقات (ابن سعد): ص ۳۷.
- ↑ الاصابة، ج۵، ص۲۳.
- ↑ سنن ابن‌ماجه، ج۱، ص۴۴.
- ↑ المعجم الکبیر، ج۴، ص۱۷.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۸، ص۲۱۲.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۴۹.
- ↑ الکاشف، ج۱، ص۳۰۷.
- ↑ الکامل فی ضعفاء الرجال، ج۳، ص۳۷۶–۳۷۸.
- ↑ تاریخ الاسلام، ج۵، ص۹۱–۹۲.
- ↑ الثقات، ج۳، ص۹۶.
منابع
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابن‌اثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- أسنی المطالب فی مناقب سیدنا علی بن أبی طالب کرم الله وجهه؛ محمد بن محمد بن محمد جزری شافعی، تحقیق: محمدهادی امینی، اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی علیه السلام العامة، بی‌تا.
- بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار؛ محمدباقر بن محمدتقی مجلسی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام؛ محمد بن احمد ذهبی، تحقیق: عمر عبدالسلام تدمری، بیروت: دار الکتاب العربی، ۱۴۰۹ق.
- تاریخ الخلفاء؛ عبدالرحمن بن ابی‌بکر سیوطی، تحقیق: ابراهیم صالح، بیروت: دار صادر، ۱۴۱۷ق.
- تهذیب الکمال فی أسماء الرجال؛ یوسف بن عبدالرحمن مزی، تحقیق: بشار عواد معروف، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۶ق.
- الثقات؛ محمد بن حبان (ابن‌حبان بستی)، حیدرآباد دکن: دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۹۳ق.
- ذیل تاریخ مدینة السلام؛ محمد بن سعید (ابن‌دبیثی)، تحقیق: بشار عواد معروف، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۴۲۷ق.
- الریاض النضرة فی مناقب العشرة؛ محب‌الدین احمد بن عبدالله طبری، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۴ق.
- سبل الهدی والرشاد، فی سیرة خیر العباد و ذکر فضائله و أعلام نبوته و أفعاله و أحواله فی المبدأ و المعاد؛ محمد بن یوسف صالحی شامی، تحقیق: عادل أحمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۴ق.
- سنن ابن‌ماجه؛ أبوعبدالله محمد بن یزید قزوینی (ابن‌ماجه)، تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی، بی‌جا: دار إحیاء الکتب العربیة، بی‌تا.
- سیر اعلام النبلاء؛ محمد بن احمد ذهبی، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- الکاشف فی معرفة من له روایة فی الکتب الستة؛ شمس‌الدین محمد بن أحمد ذهبی، تحقیق: محمد عوامة أحمد و محمد نمر الخطیب، جده: دار القبلة للثقافة الإسلامیة، ۱۴۱۳ق.
- کتاب السنه؛ احمد بن عمرو (ابن ابی‌عاصم)، بیروت: المکتب الاسلامی، ۱۴۱۳ق.
- کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابن‌عقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
- لقط اللآلی المتناثره فی الاحادیث المتواتره؛ محمد مرتضی حسینی زبیدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۹۸۵م.
- مجمع الزوائد و منبع الفوائد؛ علی بن ابوبکر هیثمی، تحقیق: تحقیق: حسام الدین القدسی، قاهره: مکتبة القدسی، ۱۴۱۴ق.
- المعجم الکبیر؛ سلیمان بن احمد طبرانی، تحقیق: حمدی سلفی، قاهره: مکتبة ابن تیمیة، بی‌تا.
- المعرفة و التاریخ؛ یعقوب بن سفیان فسوی، تحقیق: اکرم ضیاء العمری، مدینه: مکتبة الدار، ۱۴۱۰ق.
- مناقب علی بن ابی‌طالب علیه السلام و ما نزل من القرآن فی علی علیه السلام؛ ابوبکر أحمد بن موسی ابن‌مردویه اصفهانی، تحقیق: عبدالرزاق محمد حسین حرزالدین، قم: دارالحدیث، ۱۴۲۴ق.
- نزل الابرار بما صح من مناقب اهل البیت الاطهار؛ محمد بن معتمد بدخشانی، تحقیق: محمدهادی امینی، اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی علیه السلام العامة، ۱۴۰۳ق.
- نظم المتناثر من الحدیث المتواتر؛ محمد بن جعفر کتانی، مصر: دار الکتب السلفیة للطباعة والنشر، بی‌تا.