سعید بن مسیب قرشی مخزومی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابومحمد سعید بن مسیب بن حَزْن بن ابیوهب مخزومی قرشی |
| سرشناسی | از تابعین و یکی از فقهای هفتگانه مدینه |
| تولد | ۱۵ یا ۱۳ق در مدینه |
| وفات | ۹۴ یا ۹۵ق در مدینه |
| محل دفن | مدینه (بقیع) |
| خویشان سرشناس | ابوهریره (پدرزن) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | امیرالمؤمنین علیه السلام • ابنعباس• امام سجاد علیه السلام |
| شاگردان | آبان بن تغلب • ابوحمزه ثمالی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث • فقه |
| علت شهرت | نقل حدیث غدیر |
سَعِید بن مُسَیَّبِ قُرَشی مَخْزومی از بزرگان تابعین و یکی از برجستهترین شخصیتهای علمی و دینی قرن اول هجری و یکی از فقهای هفتگانهٔ مدینه که حدیث غدیر را از صحابه نقل کرده است. ابنعقده در کتاب الولایة و ابومحمد عاصمی در زین الفتی و گنجی شافعی در کفایة الطالب حدیث غدیر را از سعید بن مسیب و او از سعد بن ابیوقاص نقل کردهاند. برخی از منابع شیعه او را از اصحاب امام سجاد علیه السلام دانستهاند.
سعید بن مسیب بهدلیل مواضع سیاسی خود، بهویژه مخالفت با حکومت بنیامیه و عدم بیعت با عبدالملک بن مروان و فرزندانش، بارها مورد آزار قرار گرفت، تازیانه خورد و به زندان افتاد. او حکومت اموی را غاصب میدانست. سعید بن مسیب همچنین از طریق بسیاری از صحابه مانند امیرالمؤمنین علی علیه السلام، عمر بن خطاب، عثمان بن عفان، زید بن ثابت، عبدالله بن عمر، سعد بن ابیوقاص، ابوموسی اشعری، ابوهریره و دیگران حدیث نقل کرده است.
درباره شخصیت علمی و دینی و وثاقت سعید بن مسیب در منابع رجالی چنین آمده است: ابنحبان نام او را در شمار ثقات آورده است. ابونعیم اصفهانی نیز او را توثیق کرده است. شمسالدین ذهبی نیز از جمله رجالیانی است که سعید بن مسیب را توثیق کرده است. ابنحجر عسقلانی مرسلات او صحیحترین احادیث مرسل دانسته و او را کسی خوانده که همه علما بر وثاقت و برتری او اتفاق دارند.
جایگاه: روایت حدیث غدیر
سعید بن مسیب قرشی مخزومی از بزرگان تابعین و یکی از برجستهترین شخصیتهای علمی و دینی قرن اول هجری و یکی از فقهای هفتگانهٔ مدینه که حدیث غدیر را از صحابه نقل کرده است.[۱] ابنعقده در کتاب الولایة[۲] و ابومحمد عاصمی در زین الفتی[۳] و گنجی شافعی در کفایة الطالب[۴] حدیث غدیر را از سعید بن مسیب و او از سعد بن ابیوقاص نقل کردهاند.
این روایت به نقل از ابنعقده چنین آمده است: «اِبْنُ عُقْدَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى، عَنْ حَرْبِ بْنِ صَبِيحٍ، عَنْ اِبْنِ أُخْتِ حُمَيْدٍ اَلطَّوِيلِ، عَنْ ابنِ جَدعَانَ، عَنْ ابْنِ الْمُسَيِّبِ، قَالَ: قُلْتُ لِسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ: إنّي أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ عَنْ شَيْءٍ وَ إِنِّي أَتَهَيِّبُكَ! قَالَ: سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ، فَإِنَّمَا أَنَا عَمُّكَ. قُلْتُ: مَقَامُ رَسُولِ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ فِيكُم؟ قَالَ: نَعَمْ، قَامَ فِينَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ بِالظَّهِيرَةِ، فَأَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ فَقَالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِيٌّ مَوْلاَهُ، اَللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاَهُ، وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَ عُمَرُ: أَمْسَيْتَ يَا اِبْنَ أَبِي طَالِبٍ مَوْلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ و مُؤْمِنَةٍ؛ ابنعقده از سعید بن مسیّب روایت کرده که گفت: به سعد بن ابیوقاص گفتم: من میخواهم راجع بهامری از تو سؤال کنم، ولی پرهیز میکنم. گفت: آنچه میخواهی سؤال کن، همانا من عموی تو هستم. گفتم: سؤال من از بر پا ایستادن رسول خدا صلی اللّه علیه و آله است در میان شما در روز غدیر خم. گفت: بلی، هنگام ظهر در میان ما ایستاد و دست علی بن ابیطالب را گرفت و فرمود: هرکس من مولای اویم، پس علی مولای اوست. خدایای دو ست بدار دوستدار او را و دشمن بدار دشمن او را. سپس ابو بکر و عمر گفتند: ای پسر ابیطالب، مولای هر مرد و زن با ایمان گردیدی».[۵]
شخصیت و وثاقت
بر اساس منابع، ابومحمد سعید بن مسیب بن حزن قرشی مخزومی فقیه الفقهاء و مؤسس مکتب فقهی مدینه دانسته شده و در میان اهل سنت و شیعه جایگاهی ممتاز دارد. سعید بن مسیب در سالهای ۱۵ یا ۱۷ هجری، در دوران خلافت عمر بن خطاب، در مدینه متولد شد و بیشتر عمر خود را در همین شهر گذراند. پدرش تاجر روغن بود و خود سعید به دانش و عبادت شهرت یافت. او چهل بار به حج رفت و از محضر بسیاری از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و بزرگان عصر خود بهره برد.[۶]
نقل شده که سعید بن مسیب به عنوان سید تابعان شناخته میشود و در زهد، عبادت، دانش، فقه و دیانت مشهور بوده و بسیاری از علمجویان و فقیهان برای کسب دانش نزد او میآمدند. او استاد و سرپرست مکتب فقهی مدینه بود و غالب علمجویان مدینه از آراء و نظرات فقهی او بهره میبردند. عمر بن عبدالعزیز، حاکم مدینه، در هیچ امر مهمی بدون مشورت با سعید بن مسیب قضاوت نمیکرد.[۷]
از شاگردان او به ابوحمزه ثمالی، ابوغالب اسدی، و آبان بن تغلب اشاره شده که از طریق او روایاتی از امام سجاد علیه السلام نقل کردهاند. سعید بن مسیب همچنین از طریق بسیاری از صحابه مانند امیرالمؤمنین علی علیه السلام، عمر بن خطاب، عثمان بن عفان، زید بن ثابت، عبدالله بن عمر، سعد بن ابیوقاص، ابوموسی اشعری، ابوهریره و دیگران حدیث نقل کرده است. همه محدثان اهل سنت از او حدیث روایت کردهاند و در وثاقت و اعتبار او اجماع دارند.[۸]
سعید بن مسیب بهدلیل مواضع سیاسی خود، بهویژه مخالفت با حکومت بنیامیه و عدم بیعت با عبدالملک بن مروان و فرزندانش، بارها مورد آزار قرار گرفت، تازیانه خورد و به زندان افتاد. او حکومت اموی را غاصب میدانست.[۹] برخی از منابع شیعه او را از اصحاب امام سجاد علیه السلام دانستهاند.[۱۰] سعید بن مسیب در سال ۹۳ یا ۹۴ق در مدینه درگذشت و برخی سال وفات او را ۱۰۵ هجری دانستهاند.[۱۱]
وثاقت
درباره شخصیت علمی و دینی و وثاقت سعید بن مسیب در منابع رجالی چنین آمده است: ابنحبان نام او را در شمار ثقات آورده است.[۱۲] ابونعیم اصفهانی نیز او را توثیق کرده است.[۱۳] شمسالدین ذهبی نیز از جمله رجالیانی است که سعید بن مسیب را توثیق کرده است.[۱۴] ابنحجر عسقلانی مرسلات او صحیحترین احادیث مرسل دانسته و او را کسی خوانده که همه علما بر وثاقت و برتری او اتفاق دارند.[۱۵]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۹۷؛ چکیده عبقات الانوار، ص۱۶۸؛ دانشنامه غدیر، ج۱۱، ص۲۹۹.
- ↑ کتاب الولایة، ص۱۵۵.
- ↑ العسل المصفی، ج۲، ص۲۶۳.
- ↑ کفایة الطالب، ص۶۲.
- ↑ کتاب الولایة، ص۱۵۵.
- ↑ الطبقات الکبری، جلد۵، ص۸۹–۱۰۹؛ الثقات، ج۴، ص۲۷۳–۲۷۴؛ وفیات الاعیان، ج۲، ص۳۷۵؛ الاصابه، ج۱، ص۵۵.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۵، ص۹۲؛ وفیات الاعیان، ج۲، ص۳۷۹.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۴، ص۸۴؛ الوافی بالوفیات، ج۱۵، ص۱۶۳.
- ↑ الطبقات الکبری، جلد۵، صفحه۹۶؛ الثقات، ج۴، ص۲۷۳–۲۷۴؛ سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۲۳۳.
- ↑ اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۳۳۲.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۲۴۶؛ الرواة المشترکون، ج۱، ص۴۲۱.
- ↑ الثقات، ج۴، ص۲۷۳–۲۷۴.
- ↑ حلیة الاولیاء، ج۲، ص۱۶۱.
- ↑ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۴۴–۴۵.
- ↑ تقریب التهذیب، ص۲۴۱.
منابع
- اختیار معرفة الرجال المعروف برجال الکشی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: مهدی رجایی، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ۱۴۰۴ق.
- الإصابة فی تمییز الصحابة؛ احمد بن علی (ابن حجر عسقلانی)، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
- تذکرة الحفاظ؛ شمسالدین محمد بن أحمد ذهبی، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
- تقریب التهذیب؛ احمد بن علی بن محمد (ابنحجر عسقلانی)، تحقیق: محمد عوامة، سوریه: دار الرشید، ۱۴۰۶ق.
- تهذیب التهذیب؛ ابنحجر احمد بن علی عسقلانی، بیروت: دار صادر، بیتا.
- الثقات؛ محمد بن حبان (ابنحبان بستی)، حیدرآباد دکن: دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۹۳ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- حدیث الولایة و من روی غدیر خم من الصحابة؛ احمد بن محمد (ابنعقده)، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۴۲۷ق.
- حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء؛ احمد بن عبدالله ابونعیم اصفهانی، تحقیق: کمال یوسف حوت، قاهره: دار أم القری، بیتا.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- الرواة المشترکون بین الشیعة و السنة: دراسه تسلط الضوء علی جانب من احوالهم و آرائهم و النقاط المضیئه فی حیاتهم؛ حسین عزیزی و همکاران، تهران: مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة، ۱۴۳۰ق.
- سیر اعلام النبلاء؛ محمد بن احمد ذهبی، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- العسل المصفی من تهذیب زین الفتی فی شرح سورة هل أتی؛ احمد بن محمد عاصمی، محمدباقر محمودی، قم: مجمع إحیای فرهنگ اسلامی، ۱۴۱۸ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- کفایة الطالب فی مناقب علی بن أبی طالب علیه السلام؛ محمد بن یوسف گنجی شافعی، تحقیق: محمدهادی امینی، تهران: دار إحیاء تراث أهل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۴ق.
- الوافی بالوفیات؛ صلاحالدین خلیل بن أیبک بن عبدالله صفدی، تحقیق: أحمد الأرناؤوط و ترکی مصطفی، بیروت: دار إحیاء التراث، ۱۴۲۰ق.
- وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان؛ احمد بن محمد بن خلکان بغدادی، تحقیق: احسان عباس، بیروت: دار الفکر، بیتا.