پرش به محتوا

ابوایوب انصاری

از ویکی غدیر
ابوایوب انصاری
اطلاعات فردی
نام کاملخالد بن زید بن کلیب بن ثعلبة بن عبد بن عوف بن غنم بن مالک بن نجار خزرجی مدنی
سرشناسیصحابی پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله • میزبان پیامبر در مدینه پس از هجرت
وفاتحدود ۵۲ق در جریان محاصره قسطنطنیه (استانبول)
محل دفننزدیک دیوارهای شهر قسطنطنیه (استانبول)
خویشان سرشناسزید بن ثابت (داماد)
اطلاعات علمی
اطلاعات فرهنگی
زمینه فعالیتشرکت در غزوات پیامبر صلی الله علیه و آله • حمایت و حضور در جهادهای امیرالمؤمنین علیه السلام
علت شهرتمیزبان پیامبر صلی الله علیه و آله در هجرت به مدینه

ابوایوب انصاری (درگذشت: حدود ۵۲ق) صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله که از سابقان در اسلام و از خواص یاران و حامیان امیرالمؤمنین علیه السلام خوانده شده است. ابوایوب علاوه بر روایت حدیث غدیر در مناشده رحبه و صفین از جمله اقرارکنندگان به غدیر بوده است.

ابوایوب در بیعت عقبه دوم جزو ۷۳ نفری بود که مخفیانه با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت کردند. پس از هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله در تمام غزوات و جنگ‌های زمان پیامبر صلی ذالله علیه و آله شرکت داشته است.

پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله، ابو ایوب انصاری همراه با شماری دیگر از صحابیان از خلافت و وصایت امیرالمؤمنین علیه السلام برخاست. او پس از قتل عثمان اولین کسی دانسته شده که با امیرالمؤمنین علیه السلام بیعت کرد و مردم را به بیعت با امام ترغیب کرد. او در جنگ‌های جمل، صفین و نهروان در کنار امیرالمؤمنین علیه السلام جنگید.

جایگاه: صحابی پیامبر و امیرالمؤمنین

به‌نقل از منابع، ابوایوب انصاری، با نام اصلی خالد بن زید بن کلیب بن ثعلبة بن عبد بن عوف بن غنم بن مالک بن نجار خزرجی مدنی، صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله که از سابقان در اسلام و از خواص یاران و حامیان امیرالمؤمنین علیه السلام خوانده شده است.[۱] او در بیعت عقبه دوم جزو ۷۳ نفری بود که مخفیانه با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت کردند.[۲] پس از هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله در تمام غزوات و جنگ‌های زمان پیامبر صلی ذالله علیه و آله شرکت داشته است.[۳]

به‌نقل از منابع، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در جریان عقد اخوت میان مهاجران و انصار، بین ابوایوب و مصعب بن عمیر پیمان برادری برقرار کرد.[۴] همچنین، پیامبر صلی الله علیه و آله هنگام ورود به مدینه خانه ابوایوب انصاری را برای سکونت انتخاب کرد؛[۵] گفته شده که همین سبب شد تا او جایگاه ویژه‌ای در چشم مردم پیدا کند.[۶]

به‌نقل از برخی منابع، پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله، ابو ایوب انصاری همراه با شماری دیگر از صحابیان از خلافت و وصایت امیرالمؤمنین علیه السلام برخاست.[۷] او پس از قتل عثمان اولین کسی دانسته شده که با امیرالمؤمنین علیه السلام بیعت کرد و مردم را به بیعت با امام ترغیب کرد.[۸] او در جنگ‌های جمل، صفین و نهروان در کنار امیرالمؤمنین علیه السلام جنگید.[۹]

پس از جنگ نهروان، امیرالمؤمنین علیه السلام ابوایوب را به حکومت مدینه منصوب کرد.[۱۰] با حمله سپاهیان گسیل‌شده معاویه به مدینه، ابوایوب مجبور به ترک حجاز و پیوستن به امام شد. پس از این رخداد، خانه او در مدینه توسط سپاهیان معاویه به آتش کشیده شد.[۱۱] ابوایوب در حدود سال ۵۲ق، در سن ۸۰ سالگی در جریان محاصره قسطنطنیه بیمار شد و درگذشت. جسد او در کنار دیوار قسطنطنیه مدفون گشت.[۱۲]

جایگاه: اقرار به غدیر در مناشده رحبه و صفین

ابوایوب انصاری در دو موضع از جمله اقرارکنندگان به غدیر برشمرده شده است:[۱۳]

در صفین

به‌نقل از سلیم بن قیس در کتاب سلیم، در صفین که امیرالمؤمنین علیه السلام فضایل خود، من جمله حدیث و ماجرای غدیر را نقل کرد، دوازده نفر از صحابیان حاضر در بدر برخاستند و گفتند: «ما شهادت می‌دهیم که این مطالب را همان‌طور که گفتی از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدیم، نه یک حرف زیاد نمودی و نه کم کردی و پیامبر صلی الله علیه و آله ما را بر این مطلب شاهد گرفت». بقیه هفتاد نفر هم گفتند: «این مطالب را شنیدیم، ولی همه آن را حفظ نکردیم، ولی این دوازده نفر برگزیدگان و بهتران ما هستند».

از بین آن دوازده نفر چهار نفر برخاستند: ابوایوب انصاری، ابوالهیثم بن تیهان، عمار بن یاسر و خزیمة بن ثابت ذوالشهادتین، که خداوند آنان را رحمت کند. اینان گفتند: «شهادت می‌دهیم که سخن پیامبر صلی الله علیه و آله را شنیدیم و آن را حفظ کردیم که در آن روز فرمود در حالی که ایستاده بود و علی هم در کنار او ایستاده بود».

سپس پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «ای مردم، خداوند به من دستور داده که برای شما امام و وصیّ و جانشینی منصوب کنم که وصی پیامبرتان در میان شما و جانشین من در امتم و بین اهل بیتم بعد از من باشد. کسی که خداوند در کتابش اطاعت او را بر مؤمنان واجب کرده و به شما دستور ولایت او را داده است. من از ترس اهل نفاق و تکذیب آنان از پروردگارم خواستم که این دستور را از عهده من بردارد، ولی خداوند مرا ترسانید که باید ابلاغ کنم و گرنه مرا عذاب خواهد کرد».[۱۴]

در رخداد مناشده رحبه

به‌نقل از برخی منابع، ابوایوب انصاری از جمله اصحابی بوده که در جریان مناشده رحبه بر شنیدن حدیث غدیر از پیامبر صلی الله علیه و آله شهادت داده است: أبی‌طفیل، گفت: علی علیه السلام ایستاد، خدا را حمد و ثنا گفت، سپس فرمود: «از خدا می‌خواهم هرکس که در روز غدیر خم شاهد بوده است بلند شود و هر کسی که بگوید به من خبر داده‌اند یا به من رسیده است، مگر آن کسی که این مطلب به‌گوشش رسیده و در قلبش جای گرفته، بلند نشود». هفده نفر برخاستند، از جمله: خزیمه بن ثابت، سهل بن سعد، عدی بن حاتم، عقبه بن عامر، ابوایوب انصاری، ابوسعید خدری، ابوشریح خزاعی، ابو قدامه انصاری، ابو لیلی، ابو الهیثم بن تیهان، و مردانی از قریش. علی علیه السلام به آنان گفت: «آنچه شنیده‌اید بیان کنید». آنها گفتند: «شهادت می‌دهیم که ما همراه رسول خدا صلی الله علیه و آله از حجّةالوداع آمدیم، تا وقتی ظهر شد، پیامبر صلی الله علیه و آله بیرون آمد و دستور داد درختانی هرس و بریده شدند و روی آنها پارچه‌ای انداخته شد. سپس پیامبر صلی الله علیه و آله ندا داد به نماز، ما بیرون رفتیم و نماز خواندیم.

سپس پیامبر ایستاد، خدا را حمد و ثنا کرد و گفت: «ای مردم، شما چه می‌گویید»؛ آنان گفتند: «به‌تحقیق که ابلاغ کردید». پیامبر گفت: «خدایا شاهد باش». سه بار گفت. سپس فرمود: «من به زودی دعوت می‌شوم، دعوت را پاسخ می‌گویم، و من مورد سؤال قرار می‌گیرم و شما نیز مورد سؤال قرار می‌گیرید». سپس فرمود: «ای مردم، من در میان شما دو چیز گران‌بها می‌گذارم: کتاب خدا و عترت و اهل بیت من، اگر به آن‌ها چنگ بزنید هرگز گمراه نخواهید شد. پس مواظب باشید پس از من چگونه با آنها رفتار خواهید کرد، و این دو هرگز از هم جدا نمی‌شوند تا به کنار حوض در قیامت بازگردند؛ این خبر را از لطیف خبیر به من رسیده است». سپس فرمود: «خدا مولای من است و من مولای مؤمنانم. آیا نمی‌دانید که من نسبت به شما از خودتان سزاوارترم»؟ آنان گفتند: «بله»، این را سه بار گفتیم. سپس دست شما را گرفت ای امیرمؤمنان، بالا برد و فرمود: «هر کس من مولای اویم علی مولای اوست؛ خدایا دوست بدار هر کس او را دوست دارد و دشمن بدار هر کس با او دشمنی کند». آنگاه علی علیه السلام فرمود: «شما راست گفتید و من بر این امر از شاهدانم».[۱۵]

جایگاه: روای حدیث غدیر

به‌نقل از منابع، یکی از صحابه که حدیث غدیر را نقل کرده ابوایوب انصاری بوده است.[۱۶] ابن عقده در کتاب حدیث الولایة خود حدیث غدیر را از ابوایوب انصاری نقل کرده است.[۱۷] همچنین، در مدارک زیر حدیث غدیر از او نقل شده است:


پانویس

  1. ↑ وقعة صفین، ص۳۶۶؛ اسد الغابه، ج۲، ص۱۲۱.
  2. ↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۶۹.
  3. ↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۶۹؛ اسد الغابه، ج۲، ص۱۲۱.
  4. ↑ اسد الغابه، ج۲، ص۱۲۱.
  5. ↑ اسد الغابه، ج۲، ص۱۲۱.
  6. ↑ «ابو ایوب انصاری»، ص۱۹۵.
  7. ↑ کتاب الرجال، ص۶۳؛ کتاب الرجال، ص۶۶.
  8. ↑ تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۷۸.
  9. ↑ اسد الغابه، ج۲، ص۱۲۱.
  10. ↑ انساب الاشراف، ج۲، ص۳۸۲.
  11. ↑ الغارات، ج۲، ص۶۰۲–۶۰۴.
  12. ↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۶۹–۳۷۰.
  13. ↑ اولین میراث مکتوب درباره غدیر، ص۳۷.
  14. ↑ کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ص۱۴۸–۱۵۰.
  15. ↑ الغدیر، ج۱، ص۳۵۸–۳۵۹.
  16. ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۴۴.
  17. ↑ کتاب الولایة، ص۲۲۶.
  18. ↑ المعجم الکبیر، ج۴، ص۱۷۳–۱۷۴.
  19. ↑ اسد الغابة، ج۳، ص۳۳۶.
  20. ↑ الریاض النضرة، ج۳، ص۱۲۶.
  21. ↑ البدایة و النهایة، ج۵، ص۲۱۳.
  22. ↑ اسنی المطالب، ص۴۸.
  23. ↑ الاصابة، ج۴، ص۲۷۶–۲۷۷.
  24. ↑ جمع الجوامع، ج۱۰، ص۱۲۰.
  25. ↑ تاریخ الخلفاء، ص۲۰۱.
  26. ↑ جواهر العقدین، ج۲، ص۸۰.
  27. ↑ کنز العمال، ج۱۱، ص۶۰۹–۶۱۰.
  28. ↑ نزل الابرار، ص۵۱–۵۲.

منابع

  • «ابو ایوب انصاری»؛ محمد انصاری، در در دایرة المعارف بزرگ اسلامی (ج۵)، تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۷ش.
  • أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد شیبانی جزری (عزالدین ابن‌اثیر)، تحقیق: علی محمد معوض و عادل أحمد عبد الموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۵ق.
  • أسنی المطالب فی مناقب سیدنا علی بن أبی‌طالب؛ محمد بن محمد جزری شافعی، تحقیق: محمدهادی امینی، اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی علیه السلام العامة، بی‌تا.
  • الإصابة فی تمییز الصحابة؛ ابن‌حجر احمد بن علی عسقلانی، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
  • انساب الاشراف؛ احمد بن یحیی بلاذری، تحقیق: محمدباقر المحمودی، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۴ق.
  • اولین میراث مکتوب از واقعه غدیر؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۷ش.
  • البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
  • تاریخ الخلفاء؛ جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر سیوطی، تحقیق: ابراهیم صالح، بیروت: دار صادر، ۱۴۱۷ق.
  • تاریخ الیعقوبی؛ احمد بن ابی‌یعقوب (ابی‌واضح یعقوبی)، بیروت: دار صادر، ۱۳۷۹ق.
  • جمع الجوامع المعروف بالجامع الکبیر؛ جلال الدین عبدالرحمن بن ابوبکر سیوطی، قاهره: الأزهر الشریف، ۱۴۲۶ق.
  • جواهر العقدین فی فضل الشرفین؛ علی بن عبدالله سمهودی، تحقیق: موسی بنای علوان علیلی، بغداد: مطبعة العانی، ۱۴۰۵ق.
  • چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، به‌کوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
  • الریاض النضرة؛ محب الدین احمد بن عبدالله طبری، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۴ق.
  • الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
  • الغارات؛ ابراهیم بن محمد ثقفی، تحقیق: سید جلال‌الدین محدث ارموی، تهران: انتشارات انجمن آثار ملی، ۱۳۵۳ش.
  • الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
  • کتاب الرجال؛ احمد بن محمد برقی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، بی‌تا.
  • کتاب سلیم بن قیس الهلالی؛ سلیم بن قیس هلالی، تحقیق: علاءالدین موسوی، تهران: مؤسسة البعثة (قسم الدراسات الإسلامیة)، ۱۴۰۷ق.
  • کتاب الولایة ؛ احمد بن محمد (ابن عقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمد حسین حرز الدین، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
  • کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال؛ علاءالدین علی بن حسام‌الدین متقی هندی، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۹ق.
  • نزل الأبرار بما صح من مناقب أهل البیت الأطهار علیهم السلام؛ محمد بن معتمد بدخشانی، تحقیق: محمدهادی امینی، اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی علیه السلام العامة، ۱۴۰۳ق.
  • وقعة صفین؛ نصر بن مزاحم منقری، تحقیق: عبدالسلام محمد هارون، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
برگرفته از «https://wikighadir.com/index.php?title=ابوایوب_انصاری&oldid=60115»